--- title: Bilgi İşleme Kuramı slug: bilgi-isleme-kurami-378c6 url: /detay/bilgi-isleme-kurami-378c6 type: article language: Türkçe entity: primary: Bilgi İşleme Kuramı type: article categories: - name: Eğitim Bilimleri slug: egitim-bilimleri url: /kategori/egitim-bilimleri - name: Psikoloji slug: psikoloji url: /kategori/psikoloji tags: - Bilgi işleme kuramı - Kuram author: PELİN SU Sönmez created_at: 2026-02-18T23:01:11.465054+03:00 updated_at: 2026-03-23T22:44:01.703801+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2026/02/21/evE6jYfeZzdeAhJ3Y8qTbKepbq3qKBK0.png --- # Bilgi İşleme Kuramı ## KURE Information Cards ### KURE Information Card: Bilgi İşleme Kuramı ![1000055103.png](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2026/02/18/uXVrOowlXeBuFVtoeqJ3IhUyEJwZGydg.png) *Bilgi İşleme Kuramı(Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur)* | Field | Value | |-------|-------| | Tanım | Öğrenme Modelleri,Problem Çözme,Bilişsel Süreçler,Geri Çağırma,Depolama (Kısa ve Uzun Süreli Bellek),Kodlama,Dikkat,Algılama | | Alan(lar) | Bilişsel Psikoloji,Eğitim Bilimleri | | İlişkili Kavram(lar) | Bellek Modelleri,Bilişsel Gelişim,Öğrenme Kuramları | | Temel Metafor | İnsan zihni = Bilgisayar | ## Article Content **Bilgi İşleme Kuramı**, bilginin zihin tarafından nasıl edinildiğini, depolandığını, geri getirildiğini ve kullanıldığını inceleyen [bilişsel psikolojiye](/tr/detay/bilissel-psikoloji-2/llms.txt) ait bir kuramdır. İnsan zihnini karmaşık bir [bilgi işleyici](/tr/detay/bilgi-2/llms.txt) olarak kabul eden bu yaklaşım, zihni bir bilgisayarın çalışma prensiplerine benzetir. Kuramın temel odak noktası, bilginin dış dünyadan bir uyaran olarak girmesinden itibaren zihinde geçirdiği dönüşüm ve bir [bellek](/tr/detay/bellek-3/llms.txt) aşamasından diğerine aktarılma sürecidir. [Bilişsel açıdan öğrenme](/tr/detay/bilissel-ogrenme/llms.txt), bu süreçler sonucunda bireyin zihinsel yapılarında meydana gelen değişimler olarak tanımlanır.[^1] ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2026/02/18/e1mnc1BmlM10nutlvXvQMrKK8MOsIXEu.png) *Bilgi İşlem Kuramı Şeması (Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur)* ### **Tarihsel Gelişim ve Teorik Kökenler** Kuramın bilimsel temelleri 1950'li yıllara, özellikle kognitif psikolog ve bilgisayar bilimcisi [George Miller](/tr/detay/millerin-buyume-siniri-millers-magic-number-65f74/llms.txt)’ın çalışmalarına dayanmaktadır. Miller, 1956 yılında yayımladığı ve [kısa süreli belleğin](/tr/detay/kisa-sureli-bellek-2/llms.txt) kapasitesinin sınırlı olduğunu ortaya koyan "Sihirli Sayı Yedi, Artı veya Eksi İki" adlı makalesiyle kuramın öncüsü kabul edilir. Bilgi işleme yaklaşımı, 1956 yılında MIT’de düzenlenen ve [Noam Chomsky](/tr/detay/noam-chomsky-0e69b/llms.txt), Jerome Bruner, Allen Newell ile Herbert Simon gibi isimlerin katıldığı bir sempozyumla akademik alanda güç kazanmıştır. 1967 yılında Ulric Neisser, biliş terimini; duyusal girdilerin dönüştürüldüğü, azaltıldığı, depolandığı ve kullanıldığı süreçlerin bütünü olarak tanımlayarak bu alanı genişletmiştir. Kuramın gelişimi, davranışçı yaklaşımın zihinsel süreçleri göz ardı etmesine tepki olarak ortaya çıkan "[Bilişsel Devrim](/tr/detay/bilissel-yaklasim/llms.txt)"in bir parçasıdır. ### **Temel Varsayımlar ve Bilgi İşleme Türleri** Bilgi işleme modeli üç temel varsayım üzerine inşa edilmiştir: [Bilişin](/tr/detay/bilis/llms.txt) ardışık basamaklar dizisi olarak analiz edilebilmesi, her aşamada bilgi üzerinde kendine özgü işlemlerin yapılması ve her basamağın bir önceki aşamadan gelen bilgiyi girdi olarak kullanmasıdır. Bu süreçler çerçevesinde kuram üç farklı işleme türü önerir: | Seri İşleme Kuramı | Paralel İşleme Kuramı | Hiyerarşik İşleme Kuramı | | Bilginin adım adım ve belirli bir sırayla işlendiğini savunur | Birden fazla bilgi parçasının eş zamanlı işlenebildiğini öne sürerek kısa süreli belleğin sınırlı kapasitesi fikrine karşı çıkar | Bilişsel süreçlerin karmaşıklık seviyelerine göre düzenlendiğini ve yüksek seviyeli görevlerin daha karmaşık zihinsel işlemler gerektirdiğini belirtir | ### **Bilginin Saklandığı Yapılar: Bellek Depoları** ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2026/02/18/xBPZ1Hb9o7NgesTYIn1CTwa4mXtsDd8q.png) *Bilgi İşlem Kuramına Göre Zihinsel Süreçer ve Bellek Yapıları (Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur)* Kuramda bilginin akışını yöneten üç temel bellek deposu tanımlanmaktadır: **Duyusal Bellek (Duyusal Kayıt): **Çevreden gelen uyarıcıların ilk kez alındığı ve çok kısa süre tutulduğu aşamadır. Buradaki bilgi, dikkat ve algı süreçleri aracılığıyla bir sonraki aşamaya aktarılır. **Kısa Süreli Bellek (İşleyen Bellek)**: Bilginin sınırlı bir kapasite ve süreyle geçici olarak tutulduğu, üzerinde aktif işlemlerin yapıldığı alandır. Bilginin burada kalma süresi zihinsel tekrar ve gruplama teknikleriyle uzatılabilir. **Uzun Süreli Bellek:** Bilginin kalıcı ve sınırsız bir kapasiteyle depolandığı yapıdır. Bu yapı; anısal, anlamsal ve işlemsel bellek bölümlerinden oluşur. ### Bilgi İşleme Sürecinin Aşamaları Bilginin öğrenilmesi ve kalıcı hale gelmesi dört temel aşamada gerçekleşir: **Kodlama:** Çevreden gelen duyusal girdilerin anlamlandırılması ve zihinsel temsilinin oluşturulmasıdır. Bu aşamada yeni bilgi, [uzun süreli bellekteki](/tr/detay/uzun-sureli-bellek-2/llms.txt) mevcut bilgilerle ilişkilendirilerek anlamlı hale getirilir. **Depolama:** İşlenen bilginin ileride kullanılmak üzere bellek sistemlerinde tutulmasıdır. **Geri Getirme:** Depolanmış bilgiye ihtiyaç duyulduğunda ulaşılması ve bilginin işleyen belleğe geri çağrılması sürecidir. **Dönüştürme:** Bilginin problem çözme veya akıl yürütme gibi görevler için daha kullanışlı bir forma sokulmasıdır. ### **Eleştiriler ve Sınırlamalar** [Bilgi İşleme Kuramı](/tr/detay/bilgi-islemsel-dusunme-82ac4/llms.txt), bilişsel süreçleri anlamada sunduğu güçlü modele rağmen çeşitli eleştirilere maruz kalmıştır. En temel eleştiri, insan zihnini bilgisayara benzeterek aşırı mekanik bir model sunması ve bu süreçte insanın duygusal ve yaratıcı yönlerini göz ardı etmesidir. Ayrıca bilginin işlenmesi için öngörülen aşamaların çok basit olduğu ve gerçek hayattaki karmaşık öğrenme süreçlerini tam olarak temsil edemediği savunulmaktadır. Bu sınırlamalara rağmen kuram; eğitim uygulamalarının geliştirilmesi ve problem çözme tekniklerinin tasarlanmasında temel referans noktalarından biri olmayı sürdürmektedir. ## Academic Sources and References 1. Ankara Üniversitesi. “Bilişsel Psikoloji ve Bilgi İşleme Modeli.” Ankara Üniversitesi Açık Ders Malzemeleri.Erişim tarihi 18 Şubat 2026.https://acikders.ankara.edu.tr/pluginfile.php/19291/mod\_resource/content/1/1.%20BİLİŞSEL%20PSİKOLOJİ%20VE%20BİLGİ%20İŞLEME%20MODELİ.pdf 2. Wixted, John T. 2023. “Atkinson and Shiffrin’s (1968) Influential Model in Human Memory.” Journal of Memory and Language 137: 104471. Erişim tarihi: 18 Şubat  2026. https://doi.org/10.1016/j.jml.2023.104471Xiong, A. 2018. “Information Processing: The Language and Analytical Tools in Cognitive Psychology.” National Center for Biotechnology Information (PMC). Erişim tarihi: 18 Şubat 2026. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6092626/Öztürk, B., ve İ. Kısaç. 2018. “Bilgiyi İşleme Modeli.” In Eğitim Psikolojisi Gelişim‑Öğrenme‑Öğretim, edited by B. Yeşilyaprak. Ankara: Pegema Yayıncılık. Erişim tarihi: 18 Şubat  2026.https://avesis.gazi.edu.tr/yayin/760c276d-be92-44f2-ae75-afc2e9bf7095/egitim-psikolojisi-gelisim-ogrenme-ogretimAkbağ, M. 2014. “Öğrenmede Bilişsel Yaklaşım: Bilgiyi İşleme Modeli.” In Eğitim Psikolojisi, edited by A. Bakioğlu. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım. Erişim tarihi: 18 Şubat  2026. https://avesis.marmara.edu.tr/yayin/1bc010a3-d1e9-4ddf-8f53-10f8d89a2b37/egitim-psikolojisi ## Citations [^1]: ​Halise Kader Zengin, "Bilgiyi İşleme Kuramı," Ankara Üniversitesi, erişim tarihi 18 Şubat 2026, https://acikders.ankara.edu.tr/pluginfile.php/357/mod\_resource/content/2/12.\_hafta-Bilgiyi\_Isleme\_Kurami.pdf. ## Related Articles - [Beyin Temelli Öğrenme (Caine and Caine)](//detay/beyin-temelli-ogrenme-caine-and-caine-4d93e/llms.txt) - [Makine Öğrenmesi](//detay/makine-ogrenmesi-77b79/llms.txt) - [Yapay Zeka Destekli Öğrenmenin Bilişsel Maliyeti](//detay/yapay-zeka-destekli-ogrenmenin-bilissel-maliyeti-3/llms.txt) - [Meta Learning: Öğrenmeyi Öğrenmek](//detay/meta-learning-ogrenmeyi-ogrenmek-d25cc/llms.txt) - [Öğrenme Türleri](//detay/ogrenme-turleri-1d34d/llms.txt) - [Yeni Delhi Yapay Zeka Zirvesi (16-19 Şubat 2026)](//detay/yeni-delhi-yapay-zeka-zirvesi-16-19-subat-2026-f2a/llms.txt)