--- title: Bibliyometrik Analiz slug: bibliyometrik-analiz-21c54 url: /detay/bibliyometrik-analiz-21c54 type: article language: Türkçe entity: primary: Bibliyometrik Analiz type: article disambiguation: Bilimsel yayınların nicel analizi. Araştırma etkisi, işbirliği ve eğilimleri ortaya koyar. Bibliyometrik yöntemler ve yazılımlar. categories: - name: Diğer Sosyal Bilimler slug: diger-sosyal-bilimler url: /kategori/diger-sosyal-bilimler tags: - Ağ Analizleri - Bilimsel Haritalama - Performans Analizi - Bilimsel Atıf - Bibiyometri - Analiz - Araştırma author: Melahat Pamuk created_at: 2025-05-17T15:43:32.855301+03:00 updated_at: 2025-05-27T20:36:43.654333+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/05/17/eH526NPSX57yEtUQYo3WBc0benLPHBhT.png --- # Bibliyometrik Analiz ## KURE Information Cards ### KURE Information Card: Bibliyometrik Analiz ![analysis-5000776_1920.png](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/05/17/Wlnb5dh8Zy7f234kbaOGKPnKPvBlZ5jP.png) | Field | Value | |-------|-------| | Köken(ler) | Yunanca biblion (kitap) + metrics (ölçüm) | | Disiplinler | Eğitim,Mühendislik,Sosyal bilimler,Tıp,İşletme | | Tanım | Akademik literatürde yayınların nicel olarak incelenmesini sağlayan; araştırma eğilimlerini, işbirliklerini ve entelektüel yapıları ortaya koyan analiz yöntemidir. | | Temel Teknikler | Atıf analizi, ortak atıf analizi, bibliyografik eşleşme, ortak kelime analizi, ortak yazarlık analizi | | Ana Yaklaşımlar | 1. Performans Analizi 2. Bilimsel Haritalama | ## Article Content **Bibiyometrik analiz**, bilimsel yayınların nicel incelemesine dayanan, [literatürdeki](/tr/detay/literatur/llms.txt) gelişmeleri, eğilimleri, iş birliklerini ve entelektüel yapıları sistematik biçimde ortaya koyan bir analiz yöntemidir. Terim, Yunanca "kitap" anlamına gelen *biblion* ve "ölçüm" anlamına gelen *metrics* sözcüklerinden türetilmiştir. İlk kez 1969’da Alan Pritchard tarafından “statistical bibliography or bibliometrics?” adlı çalışmasında istatistiksel ve matematiksel yöntemlerin kitaplara ve diğer iletişim araçlarına uygulanması şeklinde tanımlanmıştır. Bibiyometrik yaklaşımın temelleri 1920’lere kadar geri gitmekle birlikte, bu yöntemin modern biçimde gelişimi, Eugene Garfield’ın 1963’te Science Citation Index’i (SCI) kurmasıyla hız kazanmıştır. Bu sistemle birlikte, bilimsel atıflar sistematik olarak izlenebilir ve ölçülebilir hale gelmiş, böylece bilimsel etkilerin nesnel ölçümü mümkün olmuştur. ### **Amaç ve Önemi** Bibiyometrik analiz, özellikle hızlı biçimde artan akademik yayınlar arasında bilgiye hâkimiyeti sağlamak, alanın entelektüel yapısını ortaya çıkarmak ve geleceğe yönelik eğilimleri saptamak amacıyla kullanılır. Ayrıca bilim politikalarının belirlenmesinde, akademik stratejilerin geliştirilmesinde ve araştırma performanslarının ölçülmesinde temel araçlardan biri olarak kabul edilir. ### **Temel Yaklaşımlar ve Yöntemler** Bibiyometrik analiz iki ana yaklaşıma dayanır: **Performans Analizi** ve **Bilimsel Haritalama.** #### **Performans Analizi** Performans analizi, araştırma çıktılarının sayısal ölçümlerine odaklanır. Bu analiz, yazarların, kurumların, ülkelerin veya dergilerin yayın üretkenliğini ve atıf etkisini değerlendirir. Yaygın metrikler şunlardır: - **Toplam Yayın Sayısı (TP):** Bilimsel üretkenliğin göstergesidir. - **Toplam Atıf Sayısı (TC):** Etki gücünü ölçer. - **h-indeksi:** En az *h* kez atıf alan *h* kadar yayını temsil eder. - **g-indeksi, i10/i100 gibi alternatif göstergeler:** Atıf yoğunluğunu ölçer. - **Ortak Yazarlık ve İşbirliği Endeksleri:** Araştırma ortaklıklarının düzeyini yansıtır. Bu ölçümler, alanın lider yazarlarını, en etkili çalışmaları ve öncü kurumları belirlemek için temel veri sunar. #### **Bilimsel Haritalama (Science Mapping)** Bilimsel haritalama, bilimsel alanlardaki yapısal ilişkileri, entelektüel kümelenmeleri ve tematik bağlantıları görselleştirmeye yönelik teknikleri kapsar. Temel teknikler şunlardır: - **Atıf Analizi:** Yayınların aldığı atıflar üzerinden entelektüel etkiyi ölçer. - **Ortak Atıf (Co-citation) Analizi:** Aynı yayın tarafından birlikte atıf yapılan belgeler arasındaki tematik yakınlıkları gösterir. - **Bibliyografik Eşleşme (Bibliographic Coupling):** Aynı kaynaklara atıf yapan yayınlar arasında benzerlik kurar. - **Ortak Kelime (Co-word) Analizi:** Yayınlarda birlikte geçen anahtar kelimeler üzerinden konu başlıklarını haritalar. - **Ortak Yazarlık Analizi:** Yazarlar, kurumlar ve ülkeler arasındaki iş birliği ağlarını belirler. Bu teknikler, [bibliyometrik yazılımlar](/tr/detay/bibliometric-analysis-31426/llms.txt) (örneğin: **VOSviewer**, **Gephi**, **Bibliometrix**) kullanılarak ağ yapılarında modellenir ve görselleştirilir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/05/17/uxxQ3CxIWyGG6rtXxdLMoTrxZ31ZmAoD.png) *Bibliyometrik Ağ Analiz Görselleştirmesi (Yapay zeka ile oluşturulmuştur.)* ### **Uygulama Süreci ve Adımları** Bibiyometrik analiz, sistematik bir süreci izler. Bu süreç genellikle şu aşamalardan oluşur: 1. **Araştırma Alanının ve Anahtar Kelimelerin Belirlenmesi** 2. **Veri Tabanı Seçimi (örn. Scopus, Web of Science)** 3. **Veri İndirimi ve Temizlenmesi** 4. **Performans ve Haritalama Analizlerinin Yapılması** 5. **Ağ Analizleri ve Tematik Kümelerin Belirlenmesi** 6. **Sonuçların Yorumlanması ve Görselleştirilmesi** Zancanaro ve arkadaşları bu süreci daha da detaylandırarak 9 adımdan oluşan bir iş akışı önermiştir. Bu adımlar, veri toplama ve temizleme sürecinden başlayıp analiz ve yorumlamaya kadar uzanan bir yapıdır. ### **Avantajlar ve Sınırlılıklar** #### **Avantajları:** - Nesnel ve tekrarlanabilir analiz imkânı sunar. - Büyük veri kümeleriyle çalışmayı mümkün kılar. - Alanın entelektüel haritasını çıkarabilir. - Eğilimleri ve boşlukları belirlemeye yardımcı olur. #### **Sınırlılıkları:** - Gayriresmî iletişim kanalları (sözlü paylaşımlar, mektuplar, e-posta, sosyal medya) analiz dışı kalır. - Veri tabanlarının kapsayıcılığına ve güncelliğine bağımlıdır. - Yayın sayısına aşırı odaklanma, kaliteyi ikinci plana itebilir. - Sayım yöntemleri (tekil atıf mı, çoklu atıf mı?) farklılık gösterebilir ve yorumlarda yanılmalara neden olabilir. ### **Disiplinler Arası Yayılım ve Güncel Uygulamalar** Bibiyometrik analiz yalnızca bilgi bilimiyle sınırlı kalmayıp, **işletme, ekonomi, tıp, mühendislik, sosyal bilimler** gibi pek çok alanda uygulanmaktadır. Son yıllarda özellikle **sağlık bilimleri** ve **işletme araştırmaları** bu yöntemi yaygın biçimde kullanmaktadır. Bunun arkasındaki temel etkenler, [büyük veri analizinin](/tr/detay/veri-bilimi-ve-analitik-d8e08/llms.txt) yükselişi ve bibliyometrik yazılımların kullanım kolaylığıdır. ## Academic Sources and References 1. Aydın, Nevin. “Bibliyometrik Analiz Nasıl Yapılır: Genel Bakış.” Balkan ve Yakın Doğu Sosyal Bilimler Dergisi 10, Special Issue (2024): 153–156. https://www.ibaness.org/bnejss/2024\_10\_special\_issue/15\_Aydin.pdf.Donthu, Naveen, Satish Kumar, Debmalya Mukherjee, Nitesh Pandey, and Weng Marc Lim. “How to Conduct a Bibliometric Analysis: An Overview and Guidelines.” Journal of Business Research 133 (2021): 285–296. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0148296321003155.Kara Çiğdem, Ayşen Gülçin, Asiye Uğraş Dikmen, and Seçil Özkan. “Bibliyometrik Analize Genel Bir Bakış.” Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Dergisi 4, no. 3 (2023): 112–116. https://saglikokuryazarligidergisi.com/index.php/soyd/article/download/102/85/661.Pixabay. “Analiz İşletme Pazarlama Bildiri.” Pixabay. Erişim tarihi: 17.05.2025. https://pixabay.com/tr/vectors/analiz-i%C5%9Fletme-pazarlama-bildiri-5000776/. ## Related Articles - [Regresyon Analizi](//detay/regresyon-analizi/llms.txt) - [Panel Veri Analizi](//detay/panel-veri-analizi-8a4a9/llms.txt)