--- title: Beşinci Kol slug: besinci-kol-5a558 url: /detay/besinci-kol-5a558 type: article language: Türkçe entity: primary: Beşinci Kol type: article categories: - name: İstihbarat, Güvenlik Ve Savunma slug: istihbarat-guvenlik-ve-askeri-calismalar url: /kategori/istihbarat-guvenlik-ve-askeri-calismalar - name: Medya Ve İletişim slug: medya-ve-iletisim url: /kategori/medya-ve-iletisim - name: Siyaset Ve Uluslararası İlişkiler slug: siyaset-ve-uluslararasi-iliskiler url: /kategori/siyaset-ve-uluslararasi-iliskiler tags: - BeşinciKol - Sabotaj - Casusluk author: Nurten Yalçın created_at: 2026-02-25T17:17:31.832727+03:00 updated_at: 2026-02-26T15:28:53.621624+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2026/02/25/vH9lbvZZGdx1PVIa46UiTsu90FXYehxP.webp --- # Beşinci Kol ## KURE Information Cards ![task_01kjahk25wearbh3jnfp348v3k_1772028035_img_0.webp](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2026/02/26/eOdtzcVSNNvoNzVPpeF8CX2MdGWeHEOY.webp) *Beşinci Kol (Yapay Zekâ ile Oluşturulmuştur.)* | Field | Value | |-------|-------| | İlk Kullanım(Metin) | 1936 – İspanya İç Savaşı | | Tarihsel Gelişim | Modern dönemde hibrit savaş ve bilgi savaşı kavramlarıyla ilişkilendirildi.,Soğuk Savaş döneminde ideolojik bloklaşma bağlamında genişledi.,İspanya İç Savaşı’nda kavramsallaştı. | | Temel Faaliyet Alanları | Gizli haberleşme,Moral bozma faaliyetleri,Propaganda,Sabotaj,Askerî bilgi toplama | | Tanım | Bir devletin sınırları içinde, o devlete karşı dış bağlantılı olarak faaliyet gösteren gizli veya örtülü örgütlenmeler. | ## Article Content **Beşinci Kol**, bir devletin sınırları içinde faaliyet göstererek dış bir güç lehine çalışan, [savaş](/tr/detay/savas-3/llms.txt) veya yoğun siyasal kriz dönemlerinde içeriden destek sağlayan kişi, grup veya örgütlenmeleri ifade eden kavramdır. Terim; [sabotaj](/tr/detay/sabotaj-049b0/llms.txt), [casusluk](/tr/detay/casus/llms.txt), [propaganda](/tr/detay/propaganda-748374/llms.txt), moral bozma faaliyetleri, gizli haberleşme ve iç istikrarsızlaştırma gibi yöntemleri kapsar. 20. yüzyılın büyük askerî ve ideolojik çatışmaları sırasında kavramsallaşmış, zamanla anlam alanı genişlemiştir. [YouTube Video](https://www.youtube.com/watch?v=YDOZUODTuJo) *Beşinci Kol Faaliyeti Nedir? (TRT Haber)* ### **Kavramın Kökeni ve Tarihsel Ortaya Çıkışı** Beşinci kol kavramı, 1936’da başlayan İspanya [İç Savaşı](/tr/detay/ic-savas-2/llms.txt) sırasında yaygınlık kazanmıştır. Milliyetçi General Emilio Mola ile ilişkilendirilen anlatıya göre, Madrid’e dört koldan ilerleyen kuvvetlere şehir içindeki gizli destekçilerin katılacağı belirtilmiş ve bu iç destek unsurları “beşinci kol” olarak adlandırılmıştır.[^1] Cumhuriyetçi basın ve siyasal söylemde kavram, Cumhuriyet bölgelerinde milliyetçi harekete sempati duyan veya onunla bağlantılı olduğu düşünülen gizli ağları tanımlamak için kullanılmıştır. Böylece beşinci kol, yalnızca askerî bir destek mekanizması değil, aynı zamanda iç tehdit algısını tanımlayan bir siyasal kategori hâline gelmiştir. ### **İspanya İç Savaşı’nda Beşinci Kol** #### **Örgütsel Yapı** İspanya İç Savaşı’nda beşinci kol faaliyetleri özellikle Cumhuriyetçi bölgelerde örgütlenmiştir. Hücre tipi yapılanma yaygın olmuş; üyeler sınırlı temasla hareket etmiş ve şifreli haberleşme yöntemleri kullanılmıştır. Örgütlenmeler genellikle kent merkezlerinde yoğunlaşmış, cephe gerisinde faaliyet göstermiştir. #### **Faaliyet Alanları** Bu dönemde beşinci kol faaliyetleri şu başlıklar altında toplanmıştır: - Askerî istihbarat toplama ve bilgi aktarımı - Sabotaj ve lojistik aksatma - Moral bozucu propaganda - Kaçış ve sığınma organizasyonları - Gizli radyo/verici faaliyetleri Cumhuriyet yönetimi açısından bu faaliyetler, cephe hattı kadar tehlikeli bir “iç cephe” oluşturmuştur. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2026/02/25/VU5jPgcXCaWeDEy9napxgy3zDloQhVhH.webp) *İspanya İç Savaşında Beşinci Kol Faaliyetleri Temsili (Yapay Zekâ ile Oluşturulmuştur.)* #### **Diplomatik Temsilciliklerle İlişki** Savaş sürecinde bazı diplomatik temsilciliklerin yürüttüğü [sığınma](/tr/detay/siginak-5a5cf/llms.txt) ve koruma faaliyetleri ile beşinci kol ağları arasında dolaylı temaslar kurulabildiği belirtilmiştir. Diplomatik dokunulmazlık alanlarının, kimi durumlarda örgütsel temas ve haberleşme için kullanıldığı iddia edilmiştir. Cumhuriyetçi basında diplomatik temsilciliklerin beşinci kol faaliyetlerine zemin hazırladığı yönünde kampanyalar yürütülmüş; bu durum Cumhuriyet Hükümeti ile yabancı misyonlar arasında gerilim yaratmıştır. Bazı diplomatlar hakkında [persona non grata](/tr/detay/istenmeyen-adam-persona-non-grata-25dac/llms.txt) kararları veya soruşturmalar gündeme gelmiştir.[^2] ### **İkinci Dünya Savaşı’nda Beşinci Kol** İkinci Dünya Savaşı sırasında beşinci kol kavramı daha geniş bir kullanım alanı bulmuştur. Nazi Almanyası’nın işgal planlarında yerel unsurlardan yararlanma, sivil kimlik altında sızma ve içeriden destek sağlama stratejileri bu kavram çerçevesinde değerlendirilmiştir.[^3] #### **İngiltere Örneği** İngiltere’de beşinci kol tehdidi ciddi bir güvenlik sorunu olarak ele alınmış, güvenlik yapıları yeniden düzenlenmiştir. MI5 bu süreçte iç tehdit ve [karşı istihbarat](/tr/detay/istihbarata-karsi-koyma-c8a37/llms.txt) faaliyetlerini yoğunlaştırmıştır.[^4] On binlerce kişi beşinci kol şüphesiyle sorgulanmış ve gözaltına alınmıştır. #### **Amerika Birleşik Devletleri Örneği** Amerika Birleşik Devletleri’nde beşinci kol, sabotaj ve casusluk tehdidiyle ilişkilendirilmiştir. Başkan Franklin D. Roosevelt beşinci kolu yeni bir casusluk biçimi olarak tanımlamış; özellikle [Pearl Harbor Saldırısı](/tr/detay/11-eylul-saldirilari-db434/llms.txt) sonrasında ülkedeki Japon kökenli nüfusa yönelik geniş çaplı gözaltı ve toplama kampı uygulamaları gerçekleştirilmiştir.[^5] Bu süreç, beşinci kol kavramının kitlesel güvenlik önlemlerini meşrulaştıran bir iç tehdit söylemine dönüşebildiğini göstermiştir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2026/02/25/cfqcMB0HX8iLs80fhEsOZWl5x1NFNZIm.webp) *İkinci Dünya Savaşı'nda Beşinci Kol Faaliyetleri Temsili (Yapay Zekâ ile Oluşturulmuştur.)* ### **Türkiye’de Beşinci Kol Söylemi (1945–1950)** Türkiye’de beşinci kol kavramı özellikle II. Dünya Savaşı sonrasında ideolojik mücadele bağlamında kullanılmıştır. [^6]Almanya’nın yenilgisi sonrasında Alman beşinci kolundan ziyade Sovyet veya [komünist](/tr/detay/komunist-3aefd/llms.txt) beşinci kol faaliyetlerinin gündeme geldiği belirtilmiştir.[^7] Bu dönemde Sovyetler Birliği’nin propaganda faaliyetleri, radyo yayınları ve basılı materyaller üzerinden etkide bulunduğu yönünde değerlendirmeler yapılmıştır.[^8] Ancak Türkiye’de komünist partilerin yasaklı olması ve alınan güvenlik önlemleri nedeniyle bu faaliyetlerin sınırlı kaldığı ifade edilmiştir.[^9] Beşinci kol kavramı, bu bağlamda hem dış bağlantılı casusluk hem de iç siyasal propaganda ve ideolojik nüfuz iddialarını kapsayan bir söylem unsuru hâline gelmiştir. ### **Sivil Toplum Kuruluşları ve Beşinci Kol Tartışmaları** Modern dönemde beşinci kol kavramı, sivil toplum kuruluşlarının uluslararası sistemde artan rolü bağlamında yeniden yorumlanmıştır. Bazı değerlendirmelerde, belirli [STK’ların](/tr/detay/sivil-toplum/llms.txt) dış politika hedefleri doğrultusunda baskı, [algı yönetimi](/tr/detay/sosyal-medyada-algi-yonetimi-407e3/llms.txt) veya [istihbarat](/tr/detay/istihbarat-diplomasisi/llms.txt) faaliyetlerinde araç olarak kullanılabileceği ileri sürülmüştür.[^10]Renkli devrimler ve rejim değişikliği süreçleri çerçevesinde STK’ların finansman ve örgütlenme yapıları üzerinden yürütülen tartışmalar, beşinci kol kavramının çağdaş kullanımları arasında yer almıştır.[^11] ### **Dijitalleşme ve Beşinci Kol** Teknolojik gelişmelerle birlikte beşinci kol faaliyetleri dijital alanlara da taşınmıştır. İnternet ve sosyal medya, propaganda, [dezenformasyon](/tr/detay/dezenformasyon-sozluk/llms.txt) ve algı yönetimi faaliyetlerinin yürütüldüğü yeni araçlar hâline gelmiştir. Seçim süreçleri, kamuoyu oluşturma kampanyaları ve dijital manipülasyon girişimleri modern beşinci kol tartışmaları içinde değerlendirilmektedir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2026/02/25/kDWPm06ZYAAbH8gUoocCVtqBaj9vcnDi.webp) *Dijitalleşme ve Beşinci Kol Faaliyeti Temsili (Yapay Zekâ ile Oluşturulmuştur.)* ### **Kavramın Anlam Genişlemesi** Beşinci kol kavramı, başlangıçta askerî iş birliği ve sabotaj anlamına gelirken, zamanla: - Casusluk ve karşı istihbarat faaliyetleri - İç propaganda ve moral bozma - Siyasal destabilizasyon - Diplomatik koruma alanlarının kullanımı - Dijital dezenformasyon gibi unsurları kapsayan çok katmanlı bir güvenlik kavramına dönüşmüştür. 20. yüzyılın büyük savaşlarından [Soğuk Savaş](/tr/detay/soguk-savas-2/llms.txt) dönemine ve günümüzün [hibrit çatışma](/tr/detay/hybrid-war-969f4/llms.txt) ortamına kadar kavram, iç tehdit algısını tanımlayan bir siyasal ve güvenlik kategorisi olarak varlığını sürdürmüştür. ## Academic Sources and References 1. Al Jazeera. “Fifth Column of the Postmodern Kind.” Al Jazeera. Erişim 25 Şubat 2026. https://www.aljazeera.com/opinions/2011/11/21/fifth-column-of-the-postmodern-kind 2. Bulut, Engin Çağdaş. “Türkiye’de Komünist Beşinci Kol Faaliyetleri (1945–1950).” 2019. Erişim 25 Şubat 2026. https://www.academia.edu/49854900/T%C3%9CRK%C4%B0YE\_DE\_KOM%C3%9CN%C4%B0ST\_BE%C5%9E%C4%B0NC%C4%B0\_KOL\_FAAL%C4%B0YETLER%C4%B0\_1945\_1950\_ 3. Bülbül, Ahmet. “Asgari Egemenlik Azami İstihbarat: Soğuk Savaşta Federal Almanya Cumhuriyeti Dış İstihbarat Servisi’nin (BND) Ortadoğu’daki Faaliyetleri.” Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 50 (2020/3): 321–352. Erişim 25 Şubat 2026. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1078604 4. Núñez de Prado Clavell, Sara, ve Javier Rodríguez Abengozar. “La Quinta Columna y el Cuerpo Diplomático en la Guerra Civil Española.” Pasado y Memoria. Revista de Historia Contemporánea 19 (2019): 183–203. Erişim 25 Şubat 2026. https://pasadoymemoria.ua.es/article/view/2019-n19-la-quinta-columna-y-el-cuerpo-diplomatico-en-la-guerra 5. TRT Haber. “Beşinci Kol Faaliyeti Nedir?” YouTube video. Erişim 25 Şubat 2026. https://www.youtube.com/watch?v=YDOZUODTuJo 6. Çelik, Emine, ve Göktuğ Sönmez. “Sivil Toplum Kuruluşlarının Beşinci Kol Faaliyetlerindeki Rolü.” Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi (İSMUS) 7, no. 2 (2022): 1–24. Erişim 25 Şubat 2026. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3424095 ## Citations [^1]: Emine Çelik ve Göktuğ Sönmez. “Sivil Toplum Kuruluşlarının Beşinci Kol Faaliyetlerindeki Rolü.” Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi (İSMUS) 7, no. 2 (2022): 1–24. Erişim 25 Şubat 2026. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3424095 [^2]: Núñez de Prado Clavell, Sara, ve Javier Rodríguez Abengozar. “La Quinta Columna y el Cuerpo Diplomático en la Guerra Civil Española.” Pasado y Memoria. Revista de Historia Contemporánea 19 (2019): 183–203. Erişim 25 Şubat 2026. https://pasadoymemoria.ua.es/article/view/2019-n19-la-quinta-columna-y-el-cuerpo-diplomatico-en-la-guerra [^3]: Emine Çelik ve Göktuğ Sönmez. “Sivil Toplum Kuruluşlarının Beşinci Kol Faaliyetlerindeki Rolü.” Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi (İSMUS) 7, no. 2 (2022): 1–24. Erişim 25 Şubat 2026. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3424095 [^4]: Emine Çelik ve Göktuğ Sönmez. “Sivil Toplum Kuruluşlarının Beşinci Kol Faaliyetlerindeki Rolü.” Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi (İSMUS) 7, no. 2 (2022): 1–24. Erişim 25 Şubat 2026. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3424095 [^5]: Emine Çelik ve Göktuğ Sönmez. “Sivil Toplum Kuruluşlarının Beşinci Kol Faaliyetlerindeki Rolü.” Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi (İSMUS) 7, no. 2 (2022): 1–24. Erişim 25 Şubat 2026. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3424095 [^6]: Engin Çağdaş Bulut. “Türkiye’de Komünist Beşinci Kol Faaliyetleri (1945–1950).” 2019. Erişim 25 Şubat 2026. https://www.academia.edu/49854900/T%C3%9CRK%C4%B0YE\_DE\_KOM%C3%9CN%C4%B0ST\_BE%C5%9E%C4%B0NC%C4%B0\_KOL\_FAAL%C4%B0YETLER%C4%B0\_1945\_1950\_ [^7]: Engin Çağdaş Bulut. “Türkiye’de Komünist Beşinci Kol Faaliyetleri (1945–1950).” 2019. Erişim 25 Şubat 2026. https://www.academia.edu/49854900/T%C3%9CRK%C4%B0YE\_DE\_KOM%C3%9CN%C4%B0ST\_BE%C5%9E%C4%B0NC%C4%B0\_KOL\_FAAL%C4%B0YETLER%C4%B0\_1945\_1950\_ [^8]: Engin Çağdaş Bulut. “Türkiye’de Komünist Beşinci Kol Faaliyetleri (1945–1950).” 2019. Erişim 25 Şubat 2026. https://www.academia.edu/49854900/T%C3%9CRK%C4%B0YE\_DE\_KOM%C3%9CN%C4%B0ST\_BE%C5%9E%C4%B0NC%C4%B0\_KOL\_FAAL%C4%B0YETLER%C4%B0\_1945\_1950\_ [^9]: Engin Çağdaş Bulut. “Türkiye’de Komünist Beşinci Kol Faaliyetleri (1945–1950).” 2019. Erişim 25 Şubat 2026. https://www.academia.edu/49854900/T%C3%9CRK%C4%B0YE\_DE\_KOM%C3%9CN%C4%B0ST\_BE%C5%9E%C4%B0NC%C4%B0\_KOL\_FAAL%C4%B0YETLER%C4%B0\_1945\_1950\_ [^10]: Emine Çelik ve Göktuğ Sönmez. “Sivil Toplum Kuruluşlarının Beşinci Kol Faaliyetlerindeki Rolü.” Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi (İSMUS) 7, no. 2 (2022): 1–24. Erişim 25 Şubat 2026. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3424095 [^11]: Emine Çelik ve Göktuğ Sönmez. “Sivil Toplum Kuruluşlarının Beşinci Kol Faaliyetlerindeki Rolü.” Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi (İSMUS) 7, no. 2 (2022): 1–24. Erişim 25 Şubat 2026. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3424095