--- title: Batman (İl) slug: batman-il-5 url: /detay/batman-il-5 type: article language: Türkçe entity: primary: Batman (İl) type: article disambiguation: Batman (İl): Güneydoğu Anadolu'da tarihi ve doğal güzellikleriyle büyüleyen genç bir şehir. Petrol, tarım ve kültürel mirası ile gelişen bir il. categories: - name: Seyahat Ve Turizm slug: seyahat-ve-turizm url: /kategori/seyahat-ve-turizm - name: Coğrafya slug: cografya-2 url: /kategori/cografya-2 tags: - Batman - Petrol - Turizm - Mezopotamya - Hasankeyf author: Mehmet Salih Çoban created_at: 2025-02-13T14:18:35.408842+03:00 updated_at: 2025-04-17T12:06:22.843682+03:00 --- # Batman (İl) ## KURE Information Cards ### KURE Information Card: Batman ![Ekran görüntüsü 2025-02-13 151009.png](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/02/13/1eoYhWDF1TEpA4WmXzysMsuOhFDDQxbQ.png) | Field | Value | |-------|-------| | Yüz Ölçümü(Metin) | 4.477 km² | | Vali(ler) | Ekrem Canalp | | Ülke(ler) | Türkiye | | Plaka Kodu(Metin) | 72 | | İklim(ler) | Karasal İklim | | Bölge(ler) | Güneydoğu Anadolu | | Belediye Başkanı(ları) | Ekrem Canalp (Vekil) | | Alan Kodu(ları)(Metin) | 488 | | Nüfus(Metin) | 654.528 | | Önemli Yapı(lar) | Hallan Çemi Höyüğü,Zeynel Bey Türbesi,Mor Kiryakus Manastırı,Malabadi Köprüsü,Hasankeyf | ## Article Content [Batman](/tr/detay/batman-4/llms.txt), Türkiye’nin Güneydoğu [Anadolu](/tr/detay/anadolu-4/llms.txt) Bölgesi'nde [yer](/tr/detay/yer-2/llms.txt) alan ve hızla gelişen şehirlerinden biridir. Dicle Nehri ve yan kolları olan Batman ve Garzan çayları arasındaki havzada konumlanan il, hem tarihi zenginliği hem de [sanayi](/tr/detay/sanayi-2/llms.txt) potansiyeli ile dikkat çekmektedir. Mezopotamya’nın bereketli topraklarına sahip olması nedeniyle tarih boyunca birçok medeniyete [ev](/tr/detay/ev-2/llms.txt) sahipliği yapmış, özellikle [Hasankeyf](/tr/detay/hasankeyf-2/llms.txt) [gibi](/tr/detay/gibi-749510/llms.txt) tarihî yerleşimleriyle kültürel miras açısından büyük [önem](/tr/detay/onem/llms.txt) taşımıştır. Petrol rezervleri sayesinde sanayileşen ve hızla kentleşen Batman, Türkiye’nin en genç illerinden biri olup, 1990 yılında il statüsü kazanmıştır. Kentin ekonomik gelişimi büyük ölçüde petrol üretimine dayanırken, tarım, hayvancılık ve [ticaret](/tr/detay/ticaret-3/llms.txt) de [önemli](/tr/detay/onemli-0325c/llms.txt) geçim kaynakları arasındadır. Tarihi ve doğal güzellikleriyle dikkat çeken Batman, Hasankeyf, [Malabadi Köprüsü](/tr/detay/malabadi-koprusu-c6d9d/llms.txt) ve antik kalıntılarıyla kültürel miras açısından zengin bir yapıya sahiptir. ### **Tarih** Batman’ın tarihi, Mezopotamya’nın en eski yerleşim bölgelerinden biri olması nedeniyle Paleolitik [Çağ](/tr/detay/cag-4/llms.txt)’a kadar uzanmaktadır. Bölgedeki Dicle, Batman ve Garzan nehirlerinin oluşturduğu verimli topraklar, tarih öncesi dönemlerden itibaren insan yerleşimlerine ev sahipliği yapmıştır. Hallan Çemi Höyüğü'nde yapılan arkeolojik kazılar, Batman’da [Neolitik](/tr/detay/neolitik/llms.txt) Çağ’a (M.Ö. 10.000-7.000) tarihlenen insan topluluklarının yaşadığını göstermektedir. Tarih boyunca Sümerler, Akadlar, Babilliler, Asurlular ve Urartular gibi büyük uygarlıkların egemenliği altına giren [bölge](/tr/detay/bolge-2/llms.txt), özellikle Asur ve Urartu savaşlarının yaşandığı stratejik bir [nokta](/tr/detay/nokta-31630/llms.txt) olmuştur. Asurlular döneminde tarım ve ticaret açısından gelişen Batman, Urartular zamanında ise [su](/tr/detay/su-4/llms.txt) kanalları ve sulama sistemleri ile güçlendirilmiştir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/02/13/l8RUx9Ay2ll1xFW2GaITksD6da4QgLCS.jpeg) *Hasankeyf Kalesi* Helenistik [Dönem](/tr/detay/donem-3/llms.txt)’de Büyük İskender’in [doğu](/tr/detay/dogu-751789/llms.txt) seferi sırasında Makedonların hâkimiyetine giren bölge, daha sonra Selevkoslar, Partlar ve Romalılar arasında el değiştirmiştir. Bizans Dönemi’nde, Sasani saldırılarına karşı bir sınır bölgesi olarak kullanılmıştır. 7. yüzyılda İslam ordularının bölgeye girmesiyle Batman ve çevresi [Emevîler](/tr/detay/emeviler/llms.txt) ve [Abbâsîler](/tr/detay/abbasiler/llms.txt)’in yönetimine geçmiştir. Bu süreçte bölge, [Arap](/tr/detay/arap/llms.txt) akınlarına maruz kalmış ve farklı kültürel etkileşimlere [sahne](/tr/detay/sahne-3/llms.txt) olmuştur. Daha sonra bölge, [Artuklular](/tr/detay/artuklular/llms.txt) ve [Eyyûbîler](/tr/detay/eyyubiler-2/llms.txt)’in egemenliği altına girmiştir. Hasankeyf, Artuklular Dönemi’nde önemli bir [merkez](/tr/detay/merkez/llms.txt) hâline gelmiş ve bölgede birçok mimari [eser](/tr/detay/eser-3/llms.txt) inşa edilmiştir. Osmanlı Dönemi’nde Batman ve çevresi, 16. yüzyılda Osmanlı topraklarına katılmıştır. Osmanlı yönetimi altında Diyarbekir Eyaleti’ne bağlı bir [sancak](/tr/detay/sancak-2/llms.txt) olarak yönetilen bölge, 19. yüzyılda Siirt vilayetinin bir kazası hâline gelmiştir. Cumhuriyet döneminde, İluh adıyla bilinen köyün büyüyerek gelişmesiyle 1957 yılında Batman ilçe statüsüne, 16 [Mayıs](/tr/detay/mayis-748394/llms.txt) 1990’da ise il statüsüne kavuşmuştur. ### **Coğrafya ve İklim** Batman, Türkiye'nin Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yer almakta olup [Muş](/tr/detay/mus-3/llms.txt), Bitlis, Siirt, Mardin ve Diyarbakır illeriyle komşudur. Dicle Nehri ve Batman Çayı gibi önemli su kaynakları ile çevrili olan il, Batman Ovası üzerinde kurulmuştur. Bölgenin önemli yükseltileri arasında Sason ([Aydınlık](/tr/detay/aydinlik-750ad/llms.txt)) Dağları, Mereto Dağı, Raman Dağı ve Meydanok Dağı bulunmaktadır. Ovaları ise tarım açısından oldukça verimli olup özellikle Batman Ovası ve Garzan Vadisi bu açıdan dikkat çekmektedir. Batman’da genel olarak karasal iklim hâkimdir. Yazlar sıcak ve [kurak](/tr/detay/kurak-03cac/llms.txt), kışlar ise soğuk ve yağışlı geçer. [Yaz](/tr/detay/yaz-3/llms.txt) aylarında sıcaklık 40°C’yi aşabilir, [kış](/tr/detay/kis-4/llms.txt) aylarında ise özellikle yüksek kesimlerde [kar](/tr/detay/kar-5/llms.txt) yağışı yoğun olarak görülür. İlkbahar ve [sonbahar](/tr/detay/sonbahar-4/llms.txt) aylarında ise ılıman bir iklim gözlemlenir. ### **Nüfus ve Demografi** Batman’ın toplam nüfusu 654.528 olup, ilçelere göre dağılımı şu şekildedir: - Merkez: 506.322 - Beşiri: 32.424 - Gercüş: 19.794 - Hasankeyf: 7.324 - Kozluk: 59.562 - Sason: 29.102 Nüfusun büyük bir kısmı Batman Merkez’de toplanmış olup en az nüfusa sahip ilçe Hasankeyf’tir. Genç [nüfus](/tr/detay/nufus/llms.txt) oranı yüksektir ve nüfus artış hızı Türkiye ortalamasına göre yüksektir. Batman, sanayileşme ve petrol üretimi nedeniyle [göç](/tr/detay/goc-2/llms.txt) alan illerden biri olup kırsal bölgelerden [kent](/tr/detay/kent/llms.txt) merkezine yoğun bir göç yaşanmaktadır. ### **Ekonomi** Batman ekonomisi büyük ölçüde petrol üretimine dayanmaktadır. Raman ve Garzan petrol sahalarında çıkarılan ham petrol, Batman Rafinerisi’nde işlenerek Türkiye ekonomisine kazandırılmaktadır. Petrolün keşfi ile [birlikte](/tr/detay/birlikte/llms.txt) Batman hızla sanayileşmiş ve ülkenin önemli enerji merkezlerinden biri hâline gelmiştir. Tarım ve hayvancılık da il ekonomisinde önemli yer tutmaktadır. Özellikle [buğday](/tr/detay/bugday-2/llms.txt), [arpa](/tr/detay/arpa-2/llms.txt), mercimek ve [pamuk](/tr/detay/pamuk-2/llms.txt) üretimi yaygındır. Küçükbaş hayvancılık da önemli bir gelir kaynağıdır. Sanayi alanında ise gıda, tekstil ve inşaat sektörü ön plandadır. Batman Organize Sanayi Bölgesi, ilde sanayi üretiminin gelişmesini sağlamaktadır. ### **Turizm ve Kültür** ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/02/13/7LnCfxWlOS9ov0yiLgXWRjwD50ylikER.jpeg) *Zeynel Bey Türbesi* #### **Turizm** Batman’ın en önemli turistik noktalarından biri Hasankeyf’tir. Yaklaşık 12.000 yıllık bir tarihe sahip olan Hasankeyf, birçok medeniyetin izlerini taşımaktadır. Malabadi Köprüsü, [Mor](/tr/detay/mor-90070/llms.txt) Kiryakus Manastırı, Zeynel [Bey](/tr/detay/bey-5/llms.txt) Türbesi gibi yapılar, tarihi mirasın önemli örnekleridir. Sason Dağları ve Mereto Dağı, doğa yürüyüşü ve dağcılık için elverişli alanlardır. ##### **Hasankeyf** Yaklaşık 12.000 yıllık geçmişi ile Batman’ın en önemli tarihi yerleşimlerinden biri olan Hasankeyf, tarih boyunca Sümerler, Asurlular, Romalılar, Artuklular ve Osmanlılar gibi birçok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. [Mağara](/tr/detay/magara-2/llms.txt) evleri, tarihi kalıntılar, Zeynel Bey Türbesi ve Hasankeyf Kalesi gibi yapılarıyla Mezopotamya’nın en önemli tarihi merkezlerinden biri olmuştur. ##### **Malabadi Köprüsü** Artuklular tarafından 1147 yılında inşa edilen Malabadi Köprüsü, Batman ve Diyarbakır arasında yer almakta olup dünyanın en geniş [taş](/tr/detay/tas/llms.txt) kemerli köprülerinden biridir. [Köprü](/tr/detay/kopru-3/llms.txt), ticaret yolları ve [kervan](/tr/detay/kervan-2/llms.txt) yollarının geçiş noktası olarak [uzun](/tr/detay/uzun/llms.txt) yıllar kullanılmıştır. Üzerindeki süslemeler ve kitabeler, Artuklu döneminin mimari özelliklerini yansıtmaktadır. ##### **Mor Kiryakus Manastırı** Beşiri ilçesinde bulunan Mor Kiryakus Manastırı, 4. yüzyılda inşa edilmiş ve bölgede yaşayan Süryaniler için önemli bir dini merkez olmuştur. Manastır, Orta Çağ boyunca bölgedeki Hristiyan topluluklarının dini faaliyetlerini yürüttüğü [kutsal](/tr/detay/kutsal-2/llms.txt) mekânlardan biridir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/02/13/4FVNE8vwcsy1qRw4vDnq75WxAryh169f.jpeg) *Mor Kiryakus Manastırı* ##### **Zeynel Bey Türbesi** Akkoyunlu hükümdarı Uzun [Hasan](/tr/detay/hasan-2/llms.txt)’ın oğlu Zeynel Bey için 15. yüzyılda inşa edilen [türbe](/tr/detay/turbe-3/llms.txt), Batman’ın en önemli [Türk](/tr/detay/turk/llms.txt)-İslam eserlerinden biridir. Silindirik gövdesi, tuğla işçiliği ve çini süslemeleri ile dikkat çeken [yapı](/tr/detay/yapi-2/llms.txt), Timurlu ve Orta [Asya](/tr/detay/asya-2/llms.txt) mimari tarzını yansıtan nadir eserler arasındadır. ##### **Hallan Çemi Höyüğü** Neolitik Çağ’a tarihlenen Hallan Çemi Höyüğü, Batman’ın en eski yerleşim alanlarından biridir. 10.000 yıl öncesine kadar uzanan bu höyükte yapılan kazılar, bölgedeki ilk tarım ve hayvancılık faaliyetlerine dair önemli buluntular ortaya çıkarmıştır. Batman’ın tarih öncesi döneme ışık tutan en önemli arkeolojik alanlarından biridir. #### **Kültür ve Mutfak** Batman’ın kültürel yapısı Mezopotamya gelenekleriyle iç içe [geçmiş](/tr/detay/gecmis-750335/llms.txt) bir zenginliğe sahiptir. Yörede halay, [çiçek](/tr/detay/cicek-3/llms.txt) barı ve delilo gibi [halk oyunları](/tr/detay/halk-oyunlari/llms.txt) oynanmaktadır. Batman mutfağı ise et ve tahıl ağırlıklıdır. [Şam](/tr/detay/sam-5/llms.txt) böreği, perde pilavı, içli köfte, mumbar dolması ve mehir tatlısı, Batman mutfağının öne çıkan lezzetlerindendir. ## Academic Sources and References 1. Türkiye İstatistik Kurumu. "Dünya Nüfus Günü 2024." Erişim tarihi: 13 Şubat 2025. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Dunya-Nufus-Gunu-2024-53680.Batman Belediyesi. "Batman Mutfağı." Erişim tarihi: 13 Şubat 2025. http://www.batman.gov.tr/batman-mutfagi.Batman İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü. Erişim tarihi: 13 Şubat 2025. https://batman.ktb.gov.tr/.Kültür Portalı. "Batman Genel Bilgiler." Erişim tarihi: 13 Şubat 2025. https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/batman/genelbilgiler.Tuncel, Metin. "Batman." TDV İslâm Ansiklopedisi. Erişim tarihi: 13 Şubat 2025. https://islamansiklopedisi.org.tr/batman.