--- title: Başkumandanlık Kanunu slug: baskumandanlik-kanunu-5f629 url: /detay/baskumandanlik-kanunu-5f629 type: article language: Türkçe entity: primary: Başkumandanlık Kanunu type: article disambiguation: Başkumandanlık Kanunu (1921): Mustafa Kemal Paşa'ya verilen yetki, Milli Mücadele'nin seyrini değiştiren kanun. categories: - name: Genel Kültür slug: genel-kultur url: /kategori/genel-kultur - name: Hukuk slug: hukuk url: /kategori/hukuk - name: Tarih slug: tarih url: /kategori/tarih tags: - Başkomutanlık Kanunu - Sakarya Meydan Muharebesi - Mustafa Kemal Paşa - Millî Mücadele - TBMM author: Yunus Emre Sağlam created_at: 2025-07-10T21:25:41.604387+03:00 updated_at: 2025-07-28T15:04:00.559352+03:00 --- # Başkumandanlık Kanunu ## KURE Information Cards ![Ekran görüntüsü 2025-07-28 145124.png](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/07/28/owr9f4FHhxai9b10G7qG3Xujsls0BgWe.png) *Başkumandanlık Kanunu* | Field | Value | |-------|-------| | Süre(Metin) | İlk olarak 3 ay; daha sonra süresiz uzatıldı | | Amaç(lar) | Ordunun sevk ve idaresinde yetki devri | | Başkomutan | Mustafa Kemal Paşa | | Kabul Tarihi | 5 Ağustos 1921 | | Kanun No | 144 | ## Article Content ***Başkumandanlık Kanunu (5 Ağustos 1921),*** [Türkiye Büyük Millet Meclisi](/tr/detay/turkiye-buyuk-millet-meclisi-2/llms.txt)'nin [Mustafa Kemal Paşa](/tr/detay/mustafa-kemal-ataturk-722184/llms.txt)’yı ordunun başkomutanı olarak görevlendirmesi ve Meclis’in bazı yetkilerini belirli süreyle ona devretmesi ile [Millî Mücadele](/tr/detay/milli-mucadele/llms.txt)'nin seyrini belirleyen bir düzenlemedir. Bu kanun, [Sakarya Meydan Muharebesi](/tr/detay/buyuk-taarruz-5e0b3/llms.txt) öncesinde [Türk ordusunun](/tr/detay/turkiye-2/llms.txt) merkezi bir komuta altında toparlanması ihtiyacı sonucu hazırlanmıştır. Mustafa Kemal Paşa’ya verilen bu yetki önce 3 aylık süreyle sınırlandırılmış, daha sonra üç kez uzatılmış ve nihayet süresiz hale getirilmiştir. ### **Kanunun Kabulüne Giden Süreç** İtilaf Devletlerinin desteğini alan Yunan Ordusu, Temmuz 1921’de [Afyon](/tr/detay/afyonkarahisar-zafer-muzesi-aad69/llms.txt) ve [Kütahya](/tr/detay/kutahya-2/llms.txt)’yı işgal ederek [Eskişehir](/tr/detay/eskisehir-2/llms.txt)’e kadar ilerlemişti. Türk ordusunun Sakarya Nehri doğusuna çekilmesi üzerine TBMM’de yoğun eleştiriler yükseldi. [Hükûmetin](/tr/detay/hukumet-2/llms.txt) Kayseri’ye taşınması önerisi Meclis içinde büyük tepki topladı. [Ankara](/tr/detay/ankara-2/llms.txt)’nın terk edilmemesi gerektiği ve sonuna kadar direniş gösterilmesi gerektiği görüşü hakim oldu. Bu gelişmelerin ortasında, orduya olan güvenin yeniden tesis edilmesi amacıyla Başkomutanlık meselesi gündeme geldi. ### **Kanunun Kabulü ve Maddeleri** Mustafa Kemal Paşa, 4 Ağustos 1921 tarihinde Meclis Başkanlığı’na gönderdiği yazı ile “Başkomutanlık görevini Meclis adına üstlenmek istediğini” ifade etti. Ancak bu görevi üstlenmesi için, TBMM’nin tüm yetkilerini fiilen kullanma şartını öne sürdü. Teklif, bazı milletvekillerince Meclis yetkilerini devretme endişesiyle eleştirildi. Buna karşın, ülkenin içinde bulunduğu zor koşullar ve Mustafa Kemal Paşa’ya duyulan güven, bu teklifin kabul edilmesinde etkili oldu. 5 Ağustos 1921 tarihinde kabul edilen 144 sayılı kanun ile Mustafa Kemal Paşa, üç aylık süreyle Başkumandan unvanını aldı ve Meclis’in bazı yetkilerini kullanma hakkı kazandı. Kanunun ilk üç maddesi şu düzenlemeleri içermektedir: - TBMM, Başkumandanlığı, kendi Başkanı Mustafa Kemal Paşa’ya devretmiştir. - Başkumandan, ordunun güçlendirilmesi ve sevk ve idaresinde Meclis’in ilgili yetkilerini fiilen kullanacaktır. - Bu görev üç ay süreyle sınırlandırılmıştır; Meclis gerekli görürse süresini uzatabilecektir. ### **Uzatmalar ve Eleştiriler** Kanun, ilk olarak 31 Ekim 1921’de, ikinci kez 4 Şubat 1922’de ve üçüncü kez 6 Mayıs 1922’de uzatıldı. Özellikle üçüncü uzatma sırasında Meclis içi muhalefet sertleşti. 5 Mayıs 1922 günü yapılan oylamada uzatma kabul edilmedi. Ancak ertesi gün yapılan yeni oylamada gerekli çoğunluk sağlanarak uzatma kabul edildi. 20 Temmuz 1922’de ise Mustafa Kemal Paşa’ya verilen yetki süresiz hale getirildi. ### **Tarihsel Önemi** [Başkumandanlık Kanunu](/tr/detay/commander-in-chief-law-d9326/llms.txt), Millî Mücadele’nin örgütlenmesinde merkeziyetçiliği güçlendirmiş ve ordunun yönetimini tek elde toplamıştır. Bu düzenleme ile Mustafa Kemal Paşa, Sakarya Meydan Muharebesi ve Büyük Taarruz gibi zaferlerin hazırlığını yapma imkanı bulmuştur. Kanun, TBMM’nin olağanüstü şartlarda yürütme yetkisini sınırlı süreyle devrettiği örneklerden biri olarak Cumhuriyet dönemi hukuk tarihinde önemli bir yer tutar. ## Academic Sources and References 1. Güneş, İhsan. "Başkomutanlık Kanunu (5 Ağustos 1921)." Atatürk Ansiklopedisi. Erişim Tarihi: 10 Temmuz 2025. https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/detay/701/Başkumandanlık Tevcihine Dair Kanun. Kanun No: 144. Kabul Tarihi: 5/8/1337. Düstur, Tertip: 3. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.3.144.pdfAtatürk, Mustafa Kemal. Nutuk. "Sakarya Meydan Muharebesi ve Müteakip Gelişmeler." Kara Harp Okulu Başkanlığı. https://kho.msu.edu.tr/hakkinda/harbiyeli\_ataturk/nutuk/13/27.html.