--- title: Ayvalık slug: ayvalik-3 url: /detay/ayvalik-3 type: article language: Türkçe entity: primary: Ayvalık type: article disambiguation: Ayvalık: Tarihi ve turistik Ege ilçesi. UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesinde! categories: - name: Coğrafya slug: cografya-2 url: /kategori/cografya-2 tags: - Cunda Adası - Zeytinyağı - Tarihi yapılar - Turizm - Ayvalık author: Oktay Buzluk created_at: 2025-02-10T00:00:11.262017+03:00 updated_at: 2025-04-17T12:13:24.891933+03:00 --- # Ayvalık ## KURE Information Cards ### KURE Information Card: Ayvalık ![ayvalik-otelleri-tatil.png](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/02/09/AcFwit81DUa3VgcaO69qATDJnIBA8SRa.png) | Field | Value | |-------|-------| | İlçe Merkezi | Ayvalık İlçe Merkezi | ## Article Content ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/02/09/d274A9G4n2Jf0z4iE8OEgB7mVHmrSr0b.jpeg) ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/02/09/MaWmaz2tZ10lzi3D6N069IPEikKwhXM8.png) Ayvalık, Türkiye'nin kuzeybatısında, Balıkesir iline bağlı turistik ve tarihi açıdan [önemli](/tr/detay/onemli-0325c/llms.txt) bir ilçedir. Ayvalık, Balıkesir'in en batısında, Ege Denizi kıyısında bulunur. Osmanlı Dönemi'nden itibaren önemli bir [ticaret](/tr/detay/ticaret-3/llms.txt) ve denizcilik merkezi olmuş, 19. yüzyılda ise zeytinyağı üretimi ile ekonomik yapısını güçlendirmiştir. Ayvalık, [kış](/tr/detay/kis-4/llms.txt) aylarında nispeten [küçük](/tr/detay/kucuk-750344/llms.txt) bir [kasaba](/tr/detay/kasaba-3/llms.txt) nüfusuna sahipken, [yaz](/tr/detay/yaz-3/llms.txt) mevsimlerinde turizmin etkisiyle önemli bir [nüfus](/tr/detay/nufus/llms.txt) artışı yaşamaktadır. Tarih boyunca farklı uygarlıklara [ev](/tr/detay/ev-2/llms.txt) sahipliği yapmış olan bu [bölge](/tr/detay/bolge-2/llms.txt), 2017 yılından itibaren UNESCO [Dünya](/tr/detay/dunya-2/llms.txt) Mirası Geçici Listesi'nde [yer](/tr/detay/yer-2/llms.txt) almaktadır. [^1]  ### **Tarihi** #### **Antik Çağ** Antik [Çağ](/tr/detay/cag-4/llms.txt)'da Ayvalık Adaları, "Hekatonisa" adıyla anılmaktaydı. Adaların en büyüğü olan Nesos (günümüzde Cunda veya Alibey Adası), Apollon’a ithafen bu isimle anılmaktaydı. Apollon Adaları olarak da bilinen bu bölgede Nesos dışında Chalkis, Pordoselene ve Kydonia [gibi](/tr/detay/gibi-749510/llms.txt) önemli antik yerleşim yerleri bulunmaktaydı. Antik kaynaklarda Chalkis, Pordoselene ve Nasos’tan sıklıkla bahsedilirken, Kydonia hakkında bilinen en önemli [bilgi](/tr/detay/bilgi-4/llms.txt), Roma yazarı Plinius’un burada [ünlü](/tr/detay/unlu-749478/llms.txt) bir sıcak [su](/tr/detay/su-4/llms.txt) kaynağının bulunduğunu aktarmasıdır. Chalkis ve Pordoselene zamanla [yok](/tr/detay/yok-749611/llms.txt) olmuş, ancak Kydonia ve Nesos, sırasıyla Ayvalık ve Cunda (Alibey Adası) olarak günümüze ulaşmıştır. Günümüzde eski Kydonia olduğu düşünülen bölgede geniş çaplı bir arkeolojik [çalışma](/tr/detay/calisma/llms.txt) yapılmamış olmasına rağmen, bölgeden çıkarılan [seramik](/tr/detay/seramik-2/llms.txt) parçaları Helenistik (MÖ 330-30) ve Roma (MÖ 30-MS 395) dönemlerine ait izler taşımaktadır. Arkeologlar, Roma Dönemi’nde şehrin en parlak zamanını yaşadığını, Bizans Dönemi’nde ise önemini yavaş yavaş kaybettiğini düşünmektedirler. Zamanla, yerleşim Ayvalık’taki İlkkurşun Tepesi eteklerine doğru kayarak burayı bölgenin merkezi hâline getirmiştir. #### **Bizans Dönemi** Bizans İmparatorluğu döneminde Ayvalık, dini merkezlerden biri olarak [önem](/tr/detay/onem/llms.txt) kazanmıştır. Bölgedeki Taksiyarhis Kilisesi ve manastırlar, bu dönemde inşa edilerek önemli dini yapılar hâline gelmiştir. Bizans Dönemi’nde Ayvalık, [deniz](/tr/detay/deniz-750021/llms.txt) ticareti açısından stratejik bir konumda bulunuyordu. #### **Osmanlı İmparatorluğu Dönemi** Osmanlı İmparatorluğu döneminde Ayvalık, 1430-1440 yıllarında bugünkü formunu kazanmaya başlamıştır. [Şehir](/tr/detay/sehir-3/llms.txt), başlangıçta limana hakim bir tepe [üzerine](/tr/detay/uzerine/llms.txt) kurulmuş, Osmanlı'nın [Doğu](/tr/detay/dogu-751789/llms.txt) Roma İmparatorluğu'na karşı gerçekleştirdiği fetih hareketleri sırasında Alibey Adası'nda bir deniz üssü oluşturulmuştur. [Zaman](/tr/detay/zaman-2/llms.txt) içinde bölgeye [Rum](/tr/detay/rum-2/llms.txt) nüfusun yerleşmesiyle şehir hızla gelişmiş ve Osmanlı hâkimiyetinde ticari bir [merkez](/tr/detay/merkez/llms.txt) hâline gelmiştir. Osmanlı arşivlerinde Ayvalık adının geçtiği ilk belge 1772 yılına ait bir fermandır. Bu fermanın, 1770 yılında [Çeşme](/tr/detay/cesme-3/llms.txt) Muharebesi'nden dönen ve daha sonra [sadrazam](/tr/detay/sadrazam-2/llms.txt) olan Cezayirli [Hasan](/tr/detay/hasan-2/llms.txt) [Paşa](/tr/detay/pasa-2/llms.txt) tarafından çıkarıldığı düşünülmektedir. 1789'dan itibaren Ayvalık, Osmanlı topraklarında gayrimüslimlerin [özerk](/tr/detay/ozerk-3ae81/llms.txt) bir şekilde yaşadığı [ender](/tr/detay/ender-1a30d/llms.txt) bölgelerden biri olmuştur. Ancak, 1821’deki Yunan Ayaklanması ile [birlikte](/tr/detay/birlikte/llms.txt) özerklik sona ermiş ve bölge boşaltılmış, 1840 yılında Karesi Sancağına bağlı bir ilçe hâline getirilmiştir. Rumların bir kısmının dönmesine izin verilse de, Ayvalık eski canlılığını [tam](/tr/detay/tam/llms.txt) anlamıyla geri kazanamamıştır. Osmanlı Devleti’nin 19. yüzyılda gerçekleştirdiği nüfus sayımlarına göre, 1891 yılında kentte yaşayan 21.666 kişinin 21.486’sı Rum, 180’i ise Türklerden oluşmaktaydı. 20. yüzyılın başlarında Ayvalık, 30.000 nüfuslu bir [kent](/tr/detay/kent/llms.txt) hâline gelmiş ve bölgedeki ticaret [Avrupa](/tr/detay/avrupa-2/llms.txt) ile bağlantılı şekilde gelişmiştir. Zeytinyağı, balmumu, şarap, sabun gibi ürünler ihraç edilirken; [şeker](/tr/detay/seker-751562/llms.txt), [kahve](/tr/detay/kahve-2/llms.txt), yün ve pamuklu [kumaş](/tr/detay/kumas-2/llms.txt) gibi mallar ithal edilmiştir. Fransız ve [Avusturya](/tr/detay/avusturya-2/llms.txt)-Macaristan gibi ülkelerin kentte konsoloslukları bulunmuş, Osmanlı Bankası ve Atina Bankası gibi [finans](/tr/detay/finans-748638/llms.txt) kuruluşları [faaliyet](/tr/detay/faaliyet-abc4c/llms.txt) göstermiştir. ##### **1821 Yunan Ayaklanması ve Sonrası** 1821’de Ayvalık’ta yaşayan Rumların Yunan bağımsızlık ayaklanmasına katılması üzerine Osmanlı yönetimi bölgedeki nüfusu büyük ölçüde boşaltmıştır. Daha sonra Rumların bir kısmının geri dönmesine izin verilse de, şehir eski canlılığını tam anlamıyla geri kazanamamıştır. ##### **1923 Lozan Mübadelesi** Lozan Antlaşması kapsamında gerçekleştirilen 1923 nüfus mübadelesi ile Ayvalık’ta yaşayan Rumlar Yunanistan’a [göç](/tr/detay/goc-2/llms.txt) etmiş, bölgeye [Anadolu](/tr/detay/anadolu-4/llms.txt)’nun farklı yerlerinden gelen [Türk](/tr/detay/turk/llms.txt) nüfus yerleştirilmiştir. Bu göç hareketi, Ayvalık’ın demografik ve kültürel yapısında büyük değişiklikler yaratmıştır. #### **Cumhuriyet Dönemi ve Günümüz** Cumhuriyet’in ilanından sonra Ayvalık, tarım ve balıkçılıkla geçinen bir kıyı kasabası kimliği taşımaya devam etmiştir. 1980’lerden itibaren turizmin gelişmesiyle birlikte, bölgenin ekonomik yapısı değişmiş ve turizm başlıca geçim kaynaklarından biri hâline gelmiştir. 2017 yılında Ayvalık, UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne dahil edilmiştir. ### **Coğrafya** Ayvalık, Türkiye'nin Balıkesir iline bağlı bir Ege kıyı ilçesidir ve Midilli Adası’nın tam karşısında konumlanmaktadır. Çam ormanları ve zeytinlikler açısından oldukça zengin bir bölgedir. Batısında Ege Denizi, kuzeydoğusunda Gömeç, güneyinde ise İzmir iline bağlı Dikili ve [Bergama](/tr/detay/bergama-2/llms.txt) ilçeleri bulunmaktadır. Ayvalık’ın kıyıları girintili çıkıntılı bir yapıya sahip olup, burunlar ve koylar doğal liman oluşumlarına imkân tanımaktadır. İlçenin Ege Denizi'ne olan kıyı uzunluğu yaklaşık 34 kilometredir. [Şeytan](/tr/detay/seytan-3/llms.txt) Sofrası gibi doğal güzellikleriyle tanınan Ayvalık, Midilli Boğazı ile Yunanistan’ın Kuzey Ege Adaları bölgesine bağlı Midilli Adası’ndan ayrılmaktadır. Midilli Adası’nın yönetim merkezi olan Midilli şehri, Ayvalık’tan çıplak gözle görülebilecek kadar yakındır. ### **İklim** Ayvalık, Akdeniz ikliminin etkisi altında olup, yazları sıcak ve [kurak](/tr/detay/kurak-03cac/llms.txt), kışları ise ılık ve yağışlı geçmektedir. Yaz aylarında ortalama sıcaklık 24-34 °C arasında değişirken, kış aylarında ise ılıman hava koşulları hakimdir. Batıdan esen imbat rüzgârları yaz aylarında ilçeyi serinletirken, bazı dönemlerde [meltem](/tr/detay/meltem-47033/llms.txt) rüzgârlarının da etkili olduğu görülmektedir. Kaz Dağları yönünden gelen serin esintiler de zaman zaman ilçede hissedilir.[^2]  ### **Adalar** Ayvalık, irili ufaklı birçok adadan oluşan bir bölgedir. İlçeye bağlı 22 [ada](/tr/detay/ada-748824/llms.txt) bulunmaktadır. Bunlardan en büyüğü olan Alibey (Cunda) Adası, 1964 yılında inşa edilen köprülerle Lale Adası’na ve oradan ilçe merkezine bağlanmıştır. Bu köprülerden biri, Türkiye’nin ilk boğaz köprüsü olma unvanına sahiptir. 1995 yılında alınan kararla Alibey Adası dışındaki tüm Ayvalık Adaları, millî park ilan edilerek yerleşime kapatılmıştır. Adalar arasında tarihî ve turistik öneme sahip olanlardan biri de Tımarhane Adası’dır. Osmanlı döneminde, Ayvalık’ta yaşayan Rumların fazla alkol tüketmeleri durumunda sert rüzgârlarıyla akıllarını başlarına toplamaları için bu adaya gönderildikleri söylenmektedir. Bu sebeple ada, zamanla “Tımarhane Adası” olarak anılmaya başlanmıştır. Ayrıca [Kaşık](/tr/detay/kasik-3/llms.txt), [Poyraz](/tr/detay/poyraz-2828e/llms.txt), Kamış, Büyükkuruada ve Güvercinada gibi birçok küçük ada da Ayvalık’ın doğal güzellikleri arasında yer almaktadır.[^3]  ### **Nüfus** Ayvalık, kış aylarında küçük bir [sahil](/tr/detay/sahil-751282/llms.txt) kasabası nüfusuna sahipken, yaz aylarında turizmin etkisiyle nüfusunda büyük artış gözlemlenmektedir. İlçeye yazlıkçıların ve turistlerin gelmesiyle birlikte nüfus geçici olarak birkaç katına çıkmaktadır. 2025 itibarıyla nüfusu **75.126**'dır.[^4]  ### **Ekonomi** #### **Tarım ve Sanayi** Ayvalık ekonomisi büyük ölçüde tarım ve turizme dayanmaktadır. İlçede en [yaygın](/tr/detay/yaygin-748456/llms.txt) tarımsal faaliyet zeytincilik olup, bölgedeki arazilerin yaklaşık %70’i zeytinliklerle kaplıdır. Türkiye genelinde bulunan 110 milyon [zeytin](/tr/detay/zeytin/llms.txt) ağacının yaklaşık 2,5 milyonu Ayvalık sınırları içinde yer almaktadır. Zeytin, yalnızca gıda olarak değil, aynı zamanda sabun ve zeytinyağı sanayisi için de önemli bir hammaddedir. İlçede bulunan [sanayi](/tr/detay/sanayi-2/llms.txt) tesisleri, zeytinyağı ve sabun üretimi üzerine yoğunlaşmıştır. Bunun yanı [sıra](/tr/detay/sira-3/llms.txt), [pamuk](/tr/detay/pamuk-2/llms.txt), çam fıstığı ve mandalina gibi tarım ürünleri de yetiştirilmektedir. Bağyüzü Köyü'nde yetiştirilen [Kozak](/tr/detay/kozak-2/llms.txt) üzümü, bölgenin tanınan ürünlerinden biridir. Son yıllarda, [turfanda](/tr/detay/turfanda/llms.txt) sebzecilik ve Kozak çam balı üretimi de önem kazanmaya başlamıştır. Balıkçılık da Ayvalık ekonomisinin temel taşlarından biridir. Ege Denizi’ne kıyısı olması nedeniyle ilçede balıkçılık oldukça gelişmiştir. Bölgedeki balık restoranları, hem yerel halkın hem de turistlerin uğrak noktalarından biridir. #### **Turizm** Turizm, Ayvalık ekonomisinin en [dinamik](/tr/detay/dinamik-3/llms.txt) sektörlerinden biridir. İlçede doğal güzellikler, tarihi yapılar ve sahil turizmi önemli yer tutmaktadır. Şeytan Sofrası gibi doğal seyir noktaları, [yerli](/tr/detay/yerli-2/llms.txt) ve yabancı turistlerin ilgisini çekerken, Ayvalık merkezinde bulunan eski Rum evleri ve tarihi yapılar, kültürel turizme katkıda bulunmaktadır. Özellikle Sarımsaklı Plajları ve Alibey Adası’nda deniz turizmi önemli bir yer tutmaktadır. 1994 yılında yapılan bir çalışmaya göre, ilçede 1842-1914 yılları arasına ait 363 tarihi [bina](/tr/detay/bina-2/llms.txt) bulunmaktadır. Son yıllarda Ayvalık, Ege Adaları’ndan gelen günübirlik turistlerin de ilgisini çekmektedir. Özellikle Yunanistan’ın Midilli Adası’ndan gelen turistler, alışveriş için ilçeyi sıkça ziyaret etmektedir. Ayvalık merkezinde her perşembe kurulan [pazar](/tr/detay/pazar-2/llms.txt), Yunan turistlerin ilgisini çeken en önemli noktalardan biri olmuştur. Bu artan turizm hareketliliği, Ayvalık ile çevresindeki ilçeler arasında ekonomik rekabeti de beraberinde getirmiştir. ### **Kültür** #### **Mutfak** Ayvalık, mutfağıyla da öne çıkan bir ilçedir. İlçeye özgü en bilinen yiyeceklerden biri, sucuk, kaşar peyniri, turşu, mayonez ve ketçap gibi malzemelerle hazırlanan Ayvalık tostudur. Ayrıca Balıkesir yöresinde yaygın olarak yapılan Höşmerim tatlısı, Ayvalık’ta da sıkça tüketilen bir tatlıdır. Deniz ürünleri açısından da oldukça zengin olan Ayvalık’ta, özellikle papalina (çaça) balığı meze olarak tüketilmektedir. Balık ızgara veya zeytinyağında unla kızartılarak [servis](/tr/detay/servis/llms.txt) edilmektedir. Zeytinyağlı yemekler, Ayvalık mutfağının temelini oluştururken, son yıllarda zeytinli dondurma gibi yenilikçi lezzetler de ilgi çekmektedir. #### **Kültürel ve Doğal Zenginlikler** - **Sarımsaklı Plajları**: Ayvalık’ın Küçükköy beldesinde bulunan ve 12 kilometrelik uzunluğa sahip plajlardır. - **Alibey Adası (Cunda Adası)**: Ayvalık Adaları içinde yerleşime açık tek adadır. 1964 yılında yapılan köprü sayesinde kara yoluyla ulaşım sağlanmaktadır. - **Ayvalık Adaları**: En büyüğü Alibey Adası olan takımada, 1995 yılında millî park ilan edilmiştir ve Alibey Adası dışında kalan adalar yerleşime kapatılmıştır. - **Şeytan Sofrası**: Ayvalık’ın yüksek tepelerinden birinde yer alan, tüm Ayvalık Adaları ve Midilli Adası’nı görebileceğiniz doğal bir seyir noktasıdır. Burada bulunan eski lav birikintisinde Şeytan’ın ayak izinin bulunduğuna inanılmaktadır. #### **Cami ve Kiliseler** Ayvalık, tarihî cami ve kiliseleriyle dikkat çekmektedir: - **Agia Paraskevi Manastırı**: Tımarhane Adası’nda bulunan bu manastırdan geriye yalnızca küçük bir kısmı kalmıştır. Meryem Ana’nın mezarının burada olduğuna dair efsaneler bulunmaktadır. - **Saatli Cami (Agios Yannis Kilisesi)**: İlçenin merkezinde yer alan bu yapı, önceden bir kilise iken 1928 yılında camiye çevrilmiştir. - **Taksiyarhis Kilisesi**: 1873 yılında inşa edilen bu kilisenin çanı, II. Dünya Savaşı döneminde haberleşme amacıyla kullanılmış olup, dünyanın en büyük çanlarından biri olduğu ortaya çıkmıştır. - **Hamidiye Camii**: Sultan II. Abdülhamid tarafından 19. yüzyılın ikinci yarısında yaptırılmış olup, kırmızı taşlardan inşa edilmiştir. - **Ayazma Kilisesi**: 1890 yılında inşa edilen bu kilisenin adını, içeride bulunan ve kutsal kabul edilen sudan aldığı düşünülmektedir. Neo-klasik tarzda inşa edilmiş olan yapı, bir dönem zeytinyağı fabrikası olarak kullanılmış, günümüzde ise müze haline getirilmek için kamulaştırılmıştır. ## Academic Sources and References 1. Ayvalık Belediyesi - Ayvalık TanıyalımAyvalık ‘ın UNESCO Dünya Mirası Süreci – Ayvalık Alan BaşkanlığıAYVALIK' IN TARİHİYorulmaz, Ahmet (2000). Ayvalık'ı Gezerken. Geylan Kitabevi. Clark, Bruce (2006). Twice a Stranger: The Mass Expulsions that Forged Modern Greece and Turkey (İngilizce). Harvard University Press.Ekinci, H. (2015). Osmanlı Döneminde Ayvalık ve Ticaret Yapısı.Türkiye İstatistik Kurumu-Ayvalık Demografik Verileri ## Citations [^1]: Ayvalık Industrial Landscape - UNESCO World Heritage Centre [^2]: İklim: Ayvalık [^3]: Ayvalık Belediyesi - Ayvalık Tanıyalım [^4]: TÜİK - Coğrafi İstatistik Portalı