--- title: Atilla Bir slug: atilla-bir-cd758 url: /detay/atilla-bir-cd758 type: biography language: Türkçe entity: primary: Atilla Bir type: biography disambiguation: Prof. Dr. Atilla Bir: Mühendislik ve bilim tarihi uzmanı, İslam medeniyetinin teknolojisine dair çalışmalarıyla tanınıyordu. categories: - name: Tarih slug: tarih url: /kategori/tarih - name: Elektrik Ve Elektronik slug: elektrik-ve-elektronik url: /kategori/elektrik-ve-elektronik - name: Bilim Ve Teknoloji slug: bilim url: /kategori/bilim tags: - İslam Mekaniği - Atilla Bir - Akademik Kariyer - Bilim tarihi - Elektrik mühendisliği author: Seher Yıldız Külünk created_at: 2025-08-02T18:07:01.151937+03:00 updated_at: 2025-08-07T16:42:20.378960+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/08/03/zrE4bcbAGIo9c1Sxcxw7s54W0PccUuas.jpg --- # Atilla Bir > Atilla Bir (1941-2024) kontrol mühendisliği ile İslam ve Osmanlı bilim tarihi alanlarını buluşturan, çok disiplinli çalışmalarıyla bilinen bir bilim adamıdır. ## KURE Information Cards ![atillabir2016-02-29-12-12-19pm.jpg](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/08/03/W2jeUBFzFXSKwRa9RkB3i9vB5Lgks3Ce.jpg) *Atilla Bir* | Field | Value | |-------|-------| | Ölüm Yeri(Metin) | İstanbul | | Doğum Yılı(Sayısal) | 1941 | | Doğum Yeri(Metin) | İzmir | | Ödül(ler) | 2019 TÜBA Fuat Sezgin Hizmet Özel Ödülü | | Üniversite | Technische Hochschule Karlsruhe (Almanya Karlsruhe Yüksek Teknik Okulu) | | Lise | İstanbul Özel Saint-Joseph Fransız Lisesi | | custom_key_993849 | 2024-10-07 | ## Article Content Prof. Dr.** Atilla Bir**, hem **mühendislik bilimlerinde** hem de **bilim tarihi** alanında katkılar sunmuş, akademisyenlerden biridir. Elektrik ve kontrol mühendisliği alanındaki eğitimini Almanya’da tamamladıktan sonra, [İstanbul Teknik Üniversitesi](/tr/detay/istanbul-teknik-universitesi-makina-fakultesi-5c21/llms.txt)’nde uzun yıllar öğretim üyeliği yapmış; sistem ve kumanda mühendisliği konularında hem teorik hem de uygulamalı dersler vermiştir. [Mühendislik](/tr/detay/muhendislik-6fa55/llms.txt) alanındaki bilgi birikimini tarihle buluşturan Prof. Bir, özellikle **İslam medeniyetinde** geliştirilen mekanik düzenekler, astronomi aletleri ve otomasyon sistemleri üzerine yaptığı teknik ve tarihî analizlerle tanınmıştır. 7 Ekim 2024’te vefat etmiştir.  ### **Hayatı ve Eğitimi** 1941 yılında İzmir’de doğmuştur. Ortaöğrenimini İzmir ve İstanbul’da tamamlayarak 1959’da İstanbul Özel Saint-Joseph Fransız Lisesi’nden mezun olmuştur. 1960 yılında Almanya **Karlsruhe Yüksek Teknik Okulu**’na (Technische Hochschule Karlsruhe) girmiş ve 1966 yılında **Elektrik Yüksek Mühendisi** ünvanını almıştır. Siemens-Karlsruhe Araştırma Laboratuvarı’nda kontrol mühendisi olarak çalışmıştır. Türkiye’ye döndükten sonra 1970’te İstanbul Teknik Üniversitesi’ne (İTÜ) asistan olarak katılmıştır. 1975 yılında **“Belirgin ve Olasıl Kontrol Sistemlerinde Öngörü”** başlıklı doktora tezini tamamlamıştır. 1980'de doçent, 1989'da profesör olmuştur. ### **Akademik Kariyeri ve Mühendislik Çalışmaları** İTÜ Elektrik Fakültesi’nde 38 yıl öğretim üyeliği yapmıştır. Otomatik kontrol, stokastik sistemler, biyolojik sistemlerin modellenmesi gibi konularda lisans ve lisansüstü düzeyde dersler vermiştir. Altı doktora tezi yönetmiştir. Yönettiği projelerde hem **sistem mühendisliği** hem de **teknolojik tarih **bilgisi bir arada görülebilir. ### **Bilim ve Teknoloji Tarihine Katkıları** Atilla Bir, 1970’li yıllardan itibaren [bilim tarihi](/tr/detay/bilim-tarihi-sohbetleri-kitap-282f4/llms.txt) alanında da çalışmalar yapmaya başlamıştır. 1980’de İTÜ bünyesindeki [Türk-İslam Bilim ve Teknoloji Tarihi Enstitüsü](/tr/detay/islam-bilim-ve-teknoloji-tarihi-muzesi-aaf2c/llms.txt)’nün çalışmalarına katılmıştır. Özellikle** Beni Musa** kardeşlerin 9. yüzyıla ait ***Kitabü'l-Hiyal*** adlı mekanik düzenler kitabı üzerine çalışmalarıyla tanınmıştır. Bu kitabı İngilizce olarak modern kontrol mühendisliği çerçevesinde yorumlayarak yayımlanmıştır (IRCICA, 1990). Araştırmaları arasında: - **İslam mekaniği tarihi** (el-Cezeri, Takiyüddin, Beni Musa), - **Osmanlı astronomi aletleri** (usturlap, rubu tahtası, kıblenüma), - **Hidrolik ve mekanik sistemler** (su değirmenleri, dolaplar, güneş saatleri), - **Osmanlı okçuluğu ve yay fiziği **gibi konular yer almaktadır. Bu aletlerin çoğunu teknik olarak çizimlerle açıklamış, devre şemalarıyla birlikte sunmuştur. Uygulamalı mühendislik bilgisi ile tarihsel çözümlemeyi birleştirdiği yayınları, mühendislik ve tarih disiplinlerini bir araya getiren çalışmalar arasında yer alır. ### **Bilimsel Topluluklara Katkısı** [Prof. Dr. Atilla Bir](/tr/detay/atilla-bir-fdf9a/llms.txt), bilim tarihi topluluğuna yalnızca yayınlarıyla değil, eğitici ve destekleyici kimliğiyle de önemli katkılarda bulunmuştur. 1990’lardan itibaren İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Bilim Tarihi Bölümünde lisans ve yüksek lisans dersleri vermiş, doktora jürilerinde yer almıştır. Ayrıca **Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi **(FSMVÜ) Bilim Tarihi Bölümü'nde lisans, yüksek lisans ve doktora düzeylerinde dersler vermiş; genç araştırmacılara rehberlik etmiştir. 1998’den itibaren ***Osmanlı Bilimi Araştırmaları (OBA)*** dergisine hem yazar hem hakem olarak sürekli katkı sunmuştur. ### **Yayıncılık ve Çevirileri** Birçok özgün makale ve kitap yayımlayan Atilla Bir, bilimsel çeviri alanında da katkılarda bulunmuştur. Özellikle: - Donald Hill’in ***Islamic Science and Engineering*** adlı eserini, - Michael Hoskin’in ***Cambridge Concise History of Astronomy**** *kitabını, - William R. Shea’nın ***Designing Experiments & Games of Chance*** kitabını Türkçeye çevirmiştir. Bunun yanı sıra B.Cotterell ve J. Kamminga’nın ***Endüstri Öncesi Teknolojilerin Mekaniği**** *adlı kitabını Türkçeye kazandırmıştır. ### **Ödülleri ve Onurları** Prof. Dr. Atilla Bir, bilim ve mühendislik alanındaki katkıları dolayısıyla birçok kez takdir edilmiştir. Almanya’da aldığı sistem mühendisliği eğitimiyle bilim tarihine getirdiği teknik bakış açısı, uluslararası çevrelerce de ilgiyle karşılanmıştır. Bu çerçevede “Dr. h.c.” (fahri doktor) ünvanına layık görülmüştür. Ayrıca uzun yıllar boyunca İstanbul Teknik Üniversitesi ve İstanbul Üniversitesi’ndeki hizmetleri, alanında öncü çalışmaları ve akademik üretkenliğiyle takdir edilmiştir. Bilim tarihi alanında düzenlenen uluslararası kongrelerde düzenli olarak davetli konuşmacı olmuş, **teknoloji tarihi** disiplinine katkıları dolayısıyla özel sayılar ve armağan kitaplarla onurlandırılmıştır. 2019 yılında, klasik dönem İslam bilim ve teknoloji eserlerinin çağdaş yorumuyla bilim dünyasına kazandırılmasındaki katkıları nedeniyle **TÜBA‑Fuat Sezgin Özel Hizmet Ödülü**’ne layık görülmüştür. Bu ödül, TÜBA tarafından [Fuat Sezgin](/tr/detay/fuat-sezgin-islam-bilim-tarihi-oncusu-7e364/llms.txt) anısına *Hizmet*, *Bireysel* ve *Kurumsal* kategorilerde verilen prestijli ödüllerden biridir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/08/02/SNtvpQB1JCP1yVCgdFudftJIZtdd8AUa.jpg) *Atilla Bir'e 2019 TÜBA "Fuat Sezgin Hizmet Özel Ödülü" Takdim Edilirken Bir Fotoğraf (Türkiye Bilimler Akademisi)* ### **Kişisel Merakları ve Koleksiyonculuk** Atilla Bir, tarihî kitaplar, kartpostallar, eski kilitler ve pullarla ilgilenmiş; müzayedelerden edindiği parçaları incelemelerinde kullanmıştır. Sahaflarda vakit geçirmeyi sevip bulduğu özgün malzemeleri araştırmalarına dahil etmiştir. Ayrıca, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemi pullarından oluşan özel bir koleksiyonu olduğu bilinmektedir. Prof. Dr. Atilla Bir’in çalışmaları, yalnızca bilim tarihine değil, Türkiye’de disiplinler arası araştırmacılardan biri olarak bilimsel düşüncenin gelişimine de katkı sağlamıştır. ## Academic Sources and References 1. Atilla Bir. Akademik Özgeçmiş ve Yayın Listesi. İstanbul: Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, 2016. Erişim 1 Ağustos 2025. https://abir.fsm.edu.tr/Günergun, Feza. “Profesör Atilla Bir ile Elektronik Yazışma.” Osmanlı Bilimi Araştırmaları – Studies in Ottoman Science 26, no. 1 (2025): 156–188. https://doi.org/10.26650/oba.1605913.Günergun, Feza, ed. “Atilla Bir Armağanı’nı Sunarken – Prof. Dr. Atilla Bir’in Özgeçmişi ve Yayın Listesi.” Osmanlı Bilimi Araştırmaları 9, no. 1–2 (2007–2008): 3–17. https://dergipark.org.tr/tr/pub/iuoba/issue/1205/14176Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA). “TÜBA-Fuat Sezgin Ödülleri 2019.” Erişim 1 Ağustos 2025. https://tuba.gov.tr/tr/tuba-odulleri/tuba-fuat-sezgin-odulleri-2019-1.“TÜBA‑TİBKM Yürütme Kurulu Üyesi Prof. Dr. Atilla Bir Vefat Etti.” Akademiden Haberler. Türkiye Bilimler Akademisi. Erişim 1 Ağustos 2025. https://tuba.gov.tr/tr/haberler/akademiden-haberler/tuba-tibkm-yurutme-kurulu-uyesi-prof.-dr.-atilla-bir-vefat-etti“2019 TÜBA Ödülleri Sahiplerini Buldu.” Akademiden Haberler. Türkiye Bilimler Akademisi. Erişim 1 Ağustos 2025. https://www.tuba.gov.tr/tr/haberler/akademiden-haberler/2019-tuba-odulleri-sahiplerini-buldu ## Related Articles - [El-Cezeri Fil Su Saati](//detay/el-cezeri-fil-su-saati/llms.txt) - [İslam Bilim ve Teknoloji Tarihi Müzesi](//detay/islam-bilim-ve-teknoloji-tarihi-muzesi-aaf2c/llms.txt) - [El Cezeri (Kitap)](//detay/el-cezeri-kitap-9068a/llms.txt)