--- title: Aspendos slug: aspendos-750079 url: /detay/aspendos-750079 type: article language: Türkçe entity: primary: Aspendos type: article disambiguation: Aspendos: Antalya'nın antik kenti. Roma tiyatrosuyla ünlü, tarihi M.Ö. 10. yüzyıla uzanıyor. categories: - name: Seyahat Ve Turizm slug: seyahat-ve-turizm url: /kategori/seyahat-ve-turizm - name: Arkeoloji slug: arkeoloji url: /kategori/arkeoloji - name: Tarih slug: tarih url: /kategori/tarih tags: - antik tiyatro - aspendos - Marcus Aurelius - Serik - Pamfilya author: Meryem Şentürk Çoban created_at: 2025-03-20T16:15:03.763202+03:00 updated_at: 2025-04-17T10:50:37.819940+03:00 --- # Aspendos ## KURE Information Cards ### KURE Information Card: Aspendos Antik Kenti ![02_aspendos.jpg](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/03/20/vk1LTnWSEpAdmHgQkVfBOpY2ke893I0Y.jpg) | Field | Value | |-------|-------| | Kuruluş(Metin) | M.Ö. 10. yy. | | Kurucu(lar) | Akalar | | Öne Çıkan Kişiler | Zenon (Mimar), Marcus Aurelius (Roma İmparatoru) | | Egemenlikler | Persler (M.Ö. 5. yüzyıl), Büyük İskender (M.Ö. 333), Ptolemaioslar, Seleukoslar, Bergama Krallığı, Roma İmparatorluğu (M.Ö. 133 - M.S. 395), Bizans İmparatorluğu, Selçuklu Devleti (13. yüzyıl) | | Öne Çıkan Yapı(lar) | Aspendos Antik Tiyatrosu,Tapınaklar,Anıtsal Çeşme (Nymphaeum),Stoa,Agora,Su Kemerleri | | Konum | Serik,Türkiye,Antalya | ## Article Content Aspendos, Türkiye’nin [Antalya](/tr/detay/antalya-il-2/llms.txt) il sınırları içerisinde, Serik ilçesine bağlı antik bir kenttir. Antik kaynaklarda Pamfilya Bölgesi’nin [önemli](/tr/detay/onemli-0325c/llms.txt) yerleşimlerinden biri olarak anılan Aspendos, özellikle Roma döneminden kalma tiyatrosu ile tanınmaktadır. Kentin kuruluşu, M.Ö. 10. yüzyıla kadar uzanmaktadır ve [zaman](/tr/detay/zaman-2/llms.txt) içinde çeşitli uygarlıkların egemenliği altına girmiştir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/03/20/P0wn4myheGexErXSlp3ObWnnOVlqI8VU.jpg) *Aspendos Tiyatrosu - T.C. Antalya Valiliği* Aspendos, [Antalya](/tr/detay/antalya-2/llms.txt)’nın doğusunda,** **Köprüçay (Antik Eurymedon) Nehri’nin yakınında [yer](/tr/detay/yer-2/llms.txt) almaktadır. Coğrafi konumu, kentin [ticaret](/tr/detay/ticaret-3/llms.txt) ve ulaşım açısından stratejik bir [merkez](/tr/detay/merkez/llms.txt) olmasını sağlamıştır. [Nehir](/tr/detay/nehir-2/llms.txt), [deniz](/tr/detay/deniz-750021/llms.txt) ticaretinin iç kesimlere ulaşmasını kolaylaştırmış, bu da kentin ekonomik olarak gelişmesini desteklemiştir. ### **Tarihçe** Aspendos, Pamfilya Bölgesi’nin önemli antik kentlerinden biri olup günümüzde Antalya’nın Serik ilçesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Kentin tarihi M.Ö. 10. yüzyıla kadar uzanmaktadır. Farklı dönemlerde birçok uygarlığın hâkimiyetine girmiştir​. #### **Kuruluş ve İlk Dönemler (M.Ö. 10. – M.Ö. 5. Yüzyıl)** Aspendos’un Akalar tarafından M.Ö. 10. yüzyılda kurulduğu belirtilmektedir. Antik kaynaklara göre, bu dönemde [kent](/tr/detay/kent/llms.txt) bölgenin ticari ve ekonomik merkezlerinden biri olarak gelişmiştir. Köprüçay ( Antik Eurymedon) Nehri’nin sağladığı ulaşım olanakları, kentin erken dönemde deniz ticareti ve tarım ürünleri ticareti açısından önemli bir merkez olmasına katkıda bulunmuştur​. Aspendos, M.Ö. 5. yüzyıldan itibaren [sikke](/tr/detay/sikke-2/llms.txt) basmaya başlamış olup kendi ekonomik gücüne sahip [bağımsız](/tr/detay/bagimsiz-2/llms.txt) bir kent devleti konumundaydı. Dönemin sikkelerinde [at](/tr/detay/at-3/llms.txt) ve [savaş](/tr/detay/savas-3/llms.txt) arabası tasvirleri bulunması, kentin at yetiştiriciliği ve savaş arabası üretimiyle tanındığını göstermektedir​. #### **Pers ve Büyük İskender Dönemi (M.Ö. 5. – M.Ö. 4. Yüzyıl)** Aspendos, M.Ö. 5. yüzyıl ortalarında Perslerin kontrolüne girmiştir. Persler, Pamfilya’daki kentlerin iç işlerine karışmamış ancak bölgeden [haraç](/tr/detay/harac-3/llms.txt) alarak siyasi kontrolü sağlamışlardır. Bu süreçte Aspendos ticari faaliyetlerini sürdürmüş ve zenginleşmeye devam etmiştir​. M.Ö. 333 yılında Büyük[ İskender](/tr/detay/iskender-2/llms.txt)’in [Anadolu](/tr/detay/anadolu-4/llms.txt) Seferi sırasında, Aspendos ordularla savaşmadan teslim olmuştur. Ancak kent halkı, İskender’e önceden kabul edilen vergiyi ödemekten vazgeçmek isteyince, İskender kente bir [ordu](/tr/detay/ordu-2/llms.txt) göndermiş ve Aspendos yeniden vergilendirilerek onun kontrolüne girmiştir​. #### **Helenistik Dönem (M.Ö. 3. – M.Ö. 2. Yüzyıl)** Büyük İskender’in ölümünden sonra Aspendos, diğer Helenistik krallıklar arasında el değiştirmiştir. İlk olarak Ptolemaioslar’ın, daha sonra Seleukoslar’ın egemenliğine giren kent, bu süreçte Helenistik mimari ve şehircilik anlayışıyla yeniden şekillenmiştir​. M.Ö. 2. yüzyılda [Bergama](/tr/detay/bergama-2/llms.txt) Krallığı’nın hâkimiyeti altına giren Aspendos, bu dönemde antik dünyanın önemli kültürel ve ticari merkezlerinden biri olmaya devam etmiştir. M.Ö. 133 yılında Bergama Krallığı’nın Roma’ya bağlanmasıyla, Aspendos da Roma topraklarına katılmıştır​. #### **Roma Dönemi (M.Ö. 1. Yüzyıl – M.S. 4. Yüzyıl)** Aspendos, Roma İmparatorluğu döneminde en parlak çağını yaşamıştır. M.S. 2. yüzyılda Roma İmparatoru Marcus Aurelius döneminde Aspendos Tiyatrosu inşa edilmiş, kente anıtsal yapılar, [su](/tr/detay/su-4/llms.txt) kemerleri ve diğer [altyapı](/tr/detay/altyapi-3/llms.txt) projeleri kazandırılmıştır​. Roma yönetimi altında, Aspendos büyük bir ticaret merkezi olarak gelişmiş, tahıl, şarap ve zeytinyağı üretimiyle ekonomik gücünü korumuştur. Aynı zamanda [sanat](/tr/detay/sanat/llms.txt) ve kültürel etkinliklerin yoğun olduğu bir merkez haline gelmiştir​. #### **Bizans ve Selçuklu Dönemi (M.S. 5. – 13. Yüzyıl)** Bizans döneminde, Roma İmparatorluğu’nun zayıflamasıyla [birlikte](/tr/detay/birlikte/llms.txt) Aspendos’un önemi azalmaya başlamıştır. M.S. 7. yüzyıldan itibaren [Arap](/tr/detay/arap/llms.txt) akınlarına maruz kalan kent, zamanla küçülerek bölgesel bir yerleşim yeri haline gelmiştir​. Ancak [Selçuklular](/tr/detay/selcuklular/llms.txt) 13. yüzyılda Aspendos’a büyük ilgi göstermiş ve özellikle tiyatroyu restore ederek [saray](/tr/detay/saray-2/llms.txt) binası olarak kullanmışlardır. Bu dönemde tiyatroya Selçuklu mimarisine özgü süslemeler eklenmiş ve [yapı](/tr/detay/yapi-2/llms.txt), Osmanlı dönemine kadar korunmuştur​. ### **Mimari Yapılar** Aspendos Antik Kenti, özellikle Roma döneminden kalma tiyatrosu ile bilinmektedir. M.S. 2. yüzyılda, Roma İmparatoru Marcus Aurelius (M.S. 161-180) döneminde inşa edilen Aspendos Antik Tiyatrosu, Roma mühendisliğinin en iyi korunmuş örneklerinden biri olarak kabul edilmektedir​. #### **Aspendos Antik Tiyatrosu** Aspendos Tiyatrosu, Yunan ve Roma [tiyatro](/tr/detay/tiyatro-2/llms.txt) mimarisi unsurlarını birleştiren [özgün](/tr/detay/ozgun-750487/llms.txt) bir yapıdır. Tiyatronun mimarı Zenon olup, yapı Roma tiyatrolarına özgü detayları barındırmaktadır​. ##### **Genel Yapı ve Konum** Tiyatro, doğal bir yamaca yaslanarak inşa edilmiştir ve yaklaşık 15.000 kişilik bir kapasiteye sahiptir​. Yapının konumu, hem [akustik](/tr/detay/akustik-3/llms.txt) özellikleri güçlendirmiş hem de yapının dayanıklılığını artırmıştır. Tiyatro, Roma tiyatro mimarisine uygun olarak yarım [daire](/tr/detay/daire-2/llms.txt) şeklinde tasarlanmış ve arka kısmında [sahne](/tr/detay/sahne-3/llms.txt) binası ile bütünleşmiştir. Oturma sıraları (cavea), orkestra ve sahne binası (scaenae frons) olmak üzere üç [ana](/tr/detay/ana-751169/llms.txt) bölümden oluşmaktadır​. ##### **Akustik ve Yapısal Özellikler** Aspendos Tiyatrosu, akustiği ile ünlüdür. Ses dalgalarının tüm oturma sıralarına eşit şekilde yayılmasını sağlayan mühendislik tasarımı, tiyatroyu diğer antik tiyatrolardan ayırmaktadır. Günümüzde bile tiyatroda gerçekleştirilen gösteriler sırasında en üst sıralarda bile sesin net bir şekilde duyulduğu belirtilmektedir​. Akustiğin sağlanması için: - Sahne binasının yüksek duvarları sesi yansıtacak şekilde tasarlanmıştır. - Oturma sıraları belirli bir eğimde yapılarak sesin yukarıya doğru taşınması sağlanmıştır. - Tiyatronun kemerli yapısı ve sahne binasının ön yüzeyi, yankılanmayı önleyici şekilde düzenlenmiştir. ##### **Sahne Binası (Scaenae Frons)** Tiyatronun dikkat çekici bölümlerinden biri sahne binasıdır. İki katlı [sütun](/tr/detay/sutun/llms.txt) dizileriyle süslenmiş olan bu yapı, Roma tiyatrolarının karakteristik özelliklerinden biridir​. Sahne binasının yüksekliği, tiyatronun akustiğine katkıda bulunacak şekilde hesaplanmıştır. Sahne binasında: - İki katlı sütunlu bir cephe bulunur. - Oyuncuların giriş ve çıkışlarını sağlayan kapılar yer alır. - Dekoratif kabartmalar ve mimari süslemeler dikkat çeker. ##### **Oturma Alanı (Cavea) ve Orkestra** Tiyatronun oturma alanı cavea, doğal yamaca yaslanarak yarım daire şeklinde inşa edilmiştir. Alt ve üst bölümlerden oluşan oturma sıraları, Roma tiyatro anlayışına uygun olarak düzenlenmiştir​. - Orkestra bölümü, yarım daire şeklinde olup sahne binası ile uyum içindedir. - Roma tiyatrolarında olduğu gibi orkestranın büyük kısmı sahne gösterileri için ayrılmıştır. Oturma alanları toplumsal hiyerarşiye göre düzenlenmiştir. En ön sıralar üst düzey yöneticilere ve önemli şahsiyetlere ayrılmış, üst sıralar ise [halk](/tr/detay/halk-2/llms.txt) için düzenlenmiştir​. ##### **Tiyatronun Kullanımı ve Restorasyonu** Aspendos Tiyatrosu, Roma döneminde [sadece](/tr/detay/sadece-e8b50/llms.txt) tiyatro oyunları için değil, [gladyatör](/tr/detay/gladyator-750992/llms.txt) dövüşleri ve festivaller için de kullanılmıştır​. Bizans döneminde tiyatronun kullanımı azalmış ancak 13. yüzyılda [Selçuklular](/tr/detay/selcuklular/llms.txt) tarafından restore edilerek saray binası olarak kullanılmıştır​. Selçuklu döneminde tiyatroya yeni süslemeler eklenmiş, yapı korunarak farklı amaçlarla kullanılmaya devam etmiştir​. #### **Aspendos’un Diğer Mimari Yapıları** Aspendos yalnızca tiyatrosuyla değil, Roma dönemine ait diğer anıtsal yapılarıyla da dikkat çekmektedir. Kentin gelişmiş bir altyapıya sahip olduğu, özellikle su kemerleri ve agora [gibi](/tr/detay/gibi-749510/llms.txt) yapılarla desteklendiği görülmektedir​. ##### **Su Kemerleri** Aspendos’un en önemli mimari yapılarından biri, Roma mühendisliğinin gelişmişlik seviyesini gösteren su kemerleridir. Kentin su ihtiyacını [karşılamak](/tr/detay/karsilamak/llms.txt) amacıyla inşa edilen bu kemerler, antik dünyada su taşımacılığında kullanılan en [başarılı](/tr/detay/basarili-751316/llms.txt) sistemlerden biri olarak kabul edilmektedir​. Bu su kemerleri sayesinde Kentin içme suyu ihtiyacı karşılanmış ve Hamamlar ve çeşmeler gibi kamu binalarına su sağlanmıştır. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/03/20/BNxL9poftZtlyFIUJ0qAeqTKbxcWAt11.jpg) *Su Kemerleri - T.C. Antalya Valiliği* ##### **Agora ve Stoa** Aspendos’ta ticaretin ve sosyal hayatın merkezi olan Agora, kentin en önemli alanlarından biri olmuştur​. Agoranın çevresinde ticaretle ilgili dükkânlar, tapınaklar ve stoalar (üstü kapalı yürüyüş yolları) bulunmaktadır​. Agoranın özellikleri: - Kent yaşamının en yoğun olduğu alanlardan biridir. - Ticaretin ve sosyal buluşmaların merkezi olarak kullanılmıştır. - Kamu duyurularının yapıldığı ve siyasi toplantıların düzenlendiği bir yer olmuştur​. ##### **Anıtsal Çeşme ve Tapınaklar** Kentte anıtsal çeşmeler (nymphaeum) ve tapınaklar da bulunmaktadır. Bu yapılar, su kaynaklarının kutsallığını vurgulamak ve [halka](/tr/detay/halka-5/llms.txt) hizmet sağlamak amacıyla inşa edilmiştir​. Tapınaklar, Aspendos’un dini yaşamına dair önemli bilgiler sunmaktadır. Kentteki en önemli tapınaklardan biri, Roma tanrılarına adanmış bir [kutsal](/tr/detay/kutsal-2/llms.txt) alandır​. ### **Ekonomi ve Ticaret** Aspendos, Pamfilya bölgesinin önemli ticaret merkezlerinden biri olmuştur. Özellikle zeytinyağı, tahıl ve şarap üretimi ile öne çıkmıştır. Kentin, Köprüçay (Eurymedon) Nehri sayesinde deniz ticareti ile bağlantılı olması, ekonomik gelişimini desteklemiştir​. Ayrıca Aspendos sikkeleri, kentin ekonomik gücünü ve bağımsızlığını gösteren önemli kanıtlardır. M.Ö. 5. yüzyıldan itibaren darp edilen bu sikkelerde, sıklıkla at ve savaş arabası tasvirleri yer almaktadır. Bu da kentin at yetiştiriciliği ve savaş arabası üretimi ile [ünlü](/tr/detay/unlu-749478/llms.txt) olduğunu göstermektedir. ### **Kültürel ve Sanatsal Yaşam** Aspendos, yalnızca ticari ve mimari açıdan değil, aynı zamanda sanatsal ve kültürel etkinlikleriyle de [önem](/tr/detay/onem/llms.txt) kazanmıştır. Tiyatro, Roma döneminde festivaller, gösteriler ve gladyatör dövüşleri için kullanılmıştır. [Selçuklular](/tr/detay/selcuklular/llms.txt) döneminde, saray binası olarak değerlendirilmiş ve restore edilmiştir​. Kentte bulunan [Hermes](/tr/detay/hermes-3/llms.txt) heykeli, Aspendos’un sanatsal yönünü ortaya koyan önemli bir buluntudur. ## Academic Sources and References 1. Ankara Üniversitesi. "Aspendos." Erişim tarihi: 20.03.2025. https://www.ankara.edu.tr/dizin/akademik\_kazilar/aspendos-kazilariT.C. Antalya Valiliği. "Aspendos." Erişim tarihi: 20.03.2025. http://www.antalya.gov.tr/aspendosKalyoncuoğlu, Yasemin. "Aspendos kazılarında Hermes heykeli gün yüzüne çıkarıldı." Haber tarihi: 03.03.2025. Erişim tarihi: 20.03.2025. https://www.aa.com.tr/tr/kultur/aspendos-kazilarinda-hermes-heykeli-gun-yuzune-cikarildi/3498203T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. Antalya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü. "Aspendos." Erişim tarihi: 20.03.2025. https://antalya.ktb.gov.tr/TR-67535/aspendos.htmlT.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. "Aspendos Antik Tiyatrosu." Erişim tarihi: 20.03.2025. https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-144180/aspendos-antik-tiyatrosu.htmlT.C. Serik Kaymakamlığı. "Aspendos Antik Kenti." Erişim tarihi: 20.03.2025. http://serik.gov.tr/aspendos