--- title: Arslantepe Höyüğü slug: arslantepe-hoyugu url: /detay/arslantepe-hoyugu type: article language: Türkçe entity: primary: Arslantepe Höyüğü type: article disambiguation: Arslantepe Höyüğü: UNESCO Dünya Mirası, MÖ 5000'den Bizans'a uzanan tarihiyle büyüleyici bir höyük. categories: - name: Genel Kültür slug: genel-kultur url: /kategori/genel-kultur - name: Arkeoloji slug: arkeoloji url: /kategori/arkeoloji - name: Mimarlık Ve İnşaat slug: mimarlik-ve-insaat url: /kategori/mimarlik-ve-insaat tags: - UNESCODünyaMirasListesi - kerpiçsaray - uruklar - urukdönemi - melid - türkiyeninantikkentleri - antikkent - arslantepehöyüğü - arslantepe - malatyaarkeolojimüzesi - Malatya - Hititler - UNESCO author: Nazlı Kemerkaya created_at: 2025-03-13T11:49:07.157639+03:00 updated_at: 2025-09-04T11:54:03.868848+03:00 --- # Arslantepe Höyüğü ## KURE Information Cards ### KURE Information Card: Arslantepe Höyüğü (Fotoğraf: T.C. Malatya Valiliği) ![arslantepe.png](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/03/13/VfDWKHO1YXJZI0O9pZQqSfbBldHF80CM.png) | Field | Value | |-------|-------| | Bölge(ler) | Doğu Anadolu Bölgesi | | Konum | Malatya/Türkiye | | Tür(ler) | Kültürel | | Liste Sıra No | 1622 | | Listeye Alınma Kriterleri | (iii) | | UNESCO Dünya Miras Listesi’ne Alınma Tarihi | 2021 | ## Article Content Türkiye’deki en büyük höyüklerden biri olan Arslantepe Höyüğü, [Malatya](/tr/detay/malatya-2/llms.txt)’nın doğusunda, Fırat Nehri yakınlarında [yer](/tr/detay/yer-2/llms.txt) alan ve yaklaşık 30 metre yüksekliğe ulaşan çok katmanlı bir höyüktür. İlk yerleşim izleri M.Ö. 5000 yılına kadar uzanırken, Kalkolitik [Çağ](/tr/detay/cag-4/llms.txt)’dan Bizans dönemine kadar kesintisiz bir iskân süreci yaşanmıştır. [Höyük](/tr/detay/hoyuk-750734/llms.txt), özellikle M.Ö. 4. binyılda gelişmiş bir yönetim ve toplumsal örgütlenmeye [ev](/tr/detay/ev-2/llms.txt) sahipliği yapmış, bu döneme tarihlenen kerpiç [saray](/tr/detay/saray-2/llms.txt) kompleksi, dünyanın en eski merkezi yönetim sistemlerinden birinin izlerini barındırmıştır. Hitit İmparatorluğu döneminde "Melid" adıyla bilinen Arslantepe, Demir Çağı boyunca bölgesel bir güç merkezi olarak varlığını sürdürmüştür. Bu döneme ait anıtsal [taş](/tr/detay/tas/llms.txt) rölyefler, heykeller ve sur kalıntıları, bölgedeki siyasal yapının gelişimini yansıtmaktadır. Arslantepe Höyüğü, 2014 yılında **UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi**’ne alınmış, 2021 yılında ise kalıcı listeye dâhil edilerek [dünya](/tr/detay/dunya-2/llms.txt) kültürel mirasının [önemli](/tr/detay/onemli-0325c/llms.txt) bir parçası olarak kabul edilmiştir. [Bugün](/tr/detay/bugun-2/llms.txt) açık hava müzesi statüsünde korunmakta, kazılar ve arkeolojik araştırmalar uluslararası iş birliğiyle sürdürülmektedir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/09/04/ecfbxWA40Sfth0dyDR4pRZGYFfD4vzr1.jpg) *Arslantepe Höyüğü (T.C. Malatya Valiliği)* ### **Tarihçe** Höyüğün ilk yerleşim izleri M.Ö. 5000 yılına kadar uzanmaktadır ve bu dönemden Bizans dönemine kadar kesintisiz bir yerleşim alanı olmuştur. Özellikle Geç Kalkolitik [Dönem](/tr/detay/donem-3/llms.txt)’de (M.Ö. 3300-3000) inşa edilen kerpiç saray kompleksi, Arslantepe’nin güçlü bir merkezi yapıya sahip olduğunu göstermektedir. Bu dönemde ortaya çıkarılan [mühür](/tr/detay/muhur-2/llms.txt) baskıları ve idari [yapı](/tr/detay/yapi-2/llms.txt) kalıntıları, buranın güçlü bir bürokratik sisteme ev sahipliği yaptığını ortaya koymaktadır. M.Ö. 4. binyıldaki Uruk Dönemi’nde yapılan kerpiçten saray, dönemin sosyal ve siyasal yapısını [anlamak](/tr/detay/anlamak-751178/llms.txt) için [önem](/tr/detay/onem/llms.txt) taşır. Saray duvarlarının rölyef ve resimlerle süslenmiş olması, törensel ve idari işlevlerinin bulunduğunu göstermektedir. Ayrıca Arslantepe'de bulunan arsenikli bakır alaşımlı silahlar, buranın askeri bir güç olarak da önem taşıdığını göstermektedir. Erken Tunç Çağı’nda [bölge](/tr/detay/bolge-2/llms.txt), gelişen idari mekanizmasıyla bölgesel bir [merkez](/tr/detay/merkez/llms.txt) hâline gelmiştir. [Ticaret](/tr/detay/ticaret-3/llms.txt) yolları üzerinde yer alması, ekonomik yapıyı güçlendirmiştir. M.Ö. 2. binyılda Hititlerin bölgeye genişlemesiyle [birlikte](/tr/detay/birlikte/llms.txt) Arslantepe, “Melid” adıyla Hititler tarafından yönetilmiş, bu süreçte güçlü surlar inşa edilmiştir. Höyükteki kazılarda ortaya çıkarılan kalıntılar, Hitit dönemi mimarisinin karakteristik özelliklerini yansıtmaktadır. Hitit İmparatorluğu’nun çöküşüyle birlikte Arslantepe, [bağımsız](/tr/detay/bagimsiz-2/llms.txt) bir Geç Hitit krallığı olarak varlığını sürdürmüştür. Bu dönemde taş heykeller, kabartmalar ve büyük sur yapıları inşa edilmiştir. Kentin siyasi gücü, anıtsal yapılarla desteklenmiş, yöneticilerin askeri ve dini otoritesini pekiştiren eserler üretilmiştir. M.Ö. 712 yılında Asurluların istilasıyla büyük bir yıkım yaşanmış ve Arslantepe, Asur yönetimi altına girmiştir. Bu süreçte idari yapı değişmiş, şehrin önemi azalmaya başlamıştır. Sonraki yüzyıllarda bölge, farklı kültürel etkilere maruz kalarak dönüşüm geçirmiştir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/03/13/OdNwMrB4nS4u0Lboot80hHQSMxddB6Ht.jpg) *Taş kabartmalar (T.C. Malatya Valiliği)* Helenistik Dönem’de Arslantepe, büyük ölçüde önemini kaybederek [küçük](/tr/detay/kucuk-750344/llms.txt) bir yerleşim yerine dönüşmüştür. Roma Dönemi'nde [köy](/tr/detay/koy-3/llms.txt) yerleşimi olarak kullanılan bölge, Bizans döneminde [nekropol](/tr/detay/nekropol/llms.txt)** **alanına çevrilmiştir. Bu dönemde inşa edilen [mezar](/tr/detay/mezar-750492/llms.txt) yapıları, bölgenin yeni bir işlev kazandığını göstermektedir. 2014 yılında** UNESCO Geçici Dünya Mirası Listesi**’ne alınan Arslantepe, 2021’de kalıcı listeye dahil edilmiştir. Günümüzde, höyük ve çevresi [Kültür](/tr/detay/kultur-2/llms.txt) ve Turizm Bakanlığı’nın himayesinde olarak Malatya Arkeoloji Müzesi tarafından yönetilmektedir. Alanın korunması ve yönetimi, yerel belediyeler, arkeoloji [araştırma](/tr/detay/arastirma-751311/llms.txt) ekipleri ve ilgili kültürel miras kurumları tarafından ortaklaşa yürütülmektedir. Alanın tanıtılması amacıyla ulusal ve uluslararası düzeyde konferanslar düzenlenmekte, öğrencilere yönelik eğitim programları gerçekleştirilmekte ve belgeseller hazırlanarak kitlelere ulaşılmaktadır. ### **Kazı Alanı ve Bulgular** 1930’lu yıllarda Fransız arkeolog **Louis Delaporte** tarafından başlatılan kazılar, 1961’den itibaren **Roma La Sapienza Üniversitesi** tarafından sistematik [hâle](/tr/detay/hale-3/llms.txt) getirilmiştir. Höyük, farklı kültürel tabakaları barındırması nedeniyle [Anadolu](/tr/detay/anadolu-4/llms.txt)’nun en önemli arkeolojik alanlarından biri olarak kabul edilmektedir. Yapılan kazılarda, Kalkolitik Çağ’dan Bizans dönemine kadar uzanan çok katmanlı bir yerleşim tarihi ortaya çıkarılmıştır. Höyüğün farklı katmanlarında bulunan anıtsal yapılar, mühür baskıları, taş kabartmalar, silahlar ve mezarlarla, Arslantepe’nin tarih boyunca önemli bir merkez olduğunu göstermektedir. M.Ö. 3300-3000 yıllarına tarihlenen kerpiç saray, Arslantepe’nin en önemli buluntularından biridir. Bu yapı, çok odalı bir kompleks, [depolama](/tr/detay/depolama-1df92/llms.txt) alanları ve geniş bir avluya sahiptir. Sarayın duvarları, rölyefler ve boyalı süslemelerle dekore edilmiştir. Geometrik desenler ve figüratif sahneler içeren [duvar](/tr/detay/duvar-3/llms.txt) resimleri, o dönemde gelişmiş bir [sanat](/tr/detay/sanat/llms.txt) anlayışının varlığına işaret etmektedir. Sarayın yapısal özellikleri, yönetsel işlev gördüğünü ve karmaşık bir bürokratik sistemin işlediğini göstermektedir. Kazılarda 2000’den fazla mühür baskısı bulunmuş, bunların çoğu depolama ve yönetim işlevleriyle ilişkili olduğu tespit edilmiştir. Bu mühürler, merkezi otoritenin [mal](/tr/detay/mal/llms.txt) ve ürünlerin dağıtımını kontrol ettiğini ve saray çevresinde gelişmiş bir idari sistemin olduğunu göstermektedir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/03/13/fkcLgleP1hIBmfcdYIoJo24aFGgG5KUc.jpg) *Kazılarda bulunan mühürlerden biri (T.C. Malatya Valiliği)* Kazılarda ortaya çıkarılan taş kabartmalar ve heykeller, Arslantepe’nin Geç Hitit döneminde de siyasi ve dini bir merkez olduğunu kanıtlamaktadır.** Hitit Kralı Tarhunza**’ya ait olduğu düşünülen [heykel](/tr/detay/heykel-2/llms.txt), kazılar sırasında [gün](/tr/detay/gun-4/llms.txt) yüzüne çıkarılmıştır. Bu heykel, kabartmalarla süslenmiştir ve hükümdarın otoritesini simgelemektedir. Höyüğün giriş kısmında yer alan büyük taş [aslan](/tr/detay/aslan-3/llms.txt) heykelleri ve kabartmalar, Hitit sanatının gelişmiş örnekleri arasında gösterilmektedir. Bu kabartmalarda, kraliyet figürleri ve dini ritüeller tasvir edilmiştir. Bu bulgular, Arslantepe’nin [sadece](/tr/detay/sadece-e8b50/llms.txt) bir yönetim merkezi olarak değil, aynı zamanda güçlü bir dini ve kültürel merkez olarak da işlev gördüğünü göstermektedir. 2023 ve 2025 yıllarında gerçekleştirilen kazılarda ise Geç Hitit dönemine (M.Ö. 1100-1000) tarihlenen ve tandıra benzer, ancak yerin altına yerleştirilmiş fırın yapıları bulunmuştur. İçlerinde pişmiş toprak ocak ayakları ve çok sayıda hayvan kemiği ele geçirilmiştir. Bu bulgular, söz konusu fırınların ekmek değil et yemekleri pişirmek için kullanıldığını ortaya koymuştur. Araştırmacılar, bu pişirme yönteminin günümüzdeki “kağıt kebabı”na benzer bir teknikle yapılmış olabileceğini düşünmektedir.[^1]  [Kral](/tr/detay/kral-751332/llms.txt) Tarhunza heykeli, girişteki taş kabartmalar ve büyük aslan heykelleri [gibi](/tr/detay/gibi-749510/llms.txt) önemli buluntular, kazıların ilk yıllarında Malatya’da uygun bir [müze](/tr/detay/muze-2/llms.txt) olmadığı için [Ankara](/tr/detay/ankara-2/llms.txt)’ya taşınmıştır. 2011 yılında ise [Anadolu Medeniyetleri Müzesi](/tr/detay/anadolu-medeniyetleri-muzesi-bfcc4/llms.txt)’nde bulunan eserlerden bazıları birebir kopyalanarak **Arslantepe Höyüğü Ören Yeri** girişine yerleştirilmiştir. Günümüzde Arslantepe’den çıkarılan eserlerin bir kısmı **Malatya Arkeoloji Müzesi**’nde, diğer önemli buluntular ise** Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi**’nde sergilenmektedir.[^2]  ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/03/13/3q2BIFLhqe45mmsY2hh4nQuXhpaJliOQ.jpg) *Giriş kısımda bulunan Hitit aslanı ve Kral Tarhunza heykeli (T.C. Malatya Valiliği)* Arkeolojik kazılarda ele geçirilen silahlar, höyüğün askeri anlamda da önemli bir yer olduğunu gösterir. Bulunan arsenikli bakır alaşımlı kılıçlar ve hançerler, dünya üzerindeki en eski metal silahlar arasında kabul edilmektedir. Bu bulgular, bölgede yönetici sınıfın askeri güce sahip olduğunu ve [savaş](/tr/detay/savas-3/llms.txt) stratejilerinin gelişmiş olduğunu kanıtlamaktadır.  ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/03/13/jIRre8EnFLmtfw5HukzL4TB1Thjwh3vG.jpg) *Silahlar (T.C. Malatya Valiliği)* Kazılarda tespit edilen bir diğer önemli buluntu, M.Ö. 2900 yıllarına tarihlenen bir mezardır. Bu mezarda, önemli bir kişiye ait olduğu düşünülen iskeletin yanında, değerli [ölü](/tr/detay/olu-2/llms.txt) hediyeleri de bulunmuştur. Mezarın taş kapağı üzerinde, [kurban](/tr/detay/kurban-2/llms.txt) edilmiş dört genç insanın kalıntılarının yer alması, dönemin [ritüel](/tr/detay/rituel/llms.txt) ve dini inanışlarına dair önemli bilgiler sunmaktadır. Hükümdar mezarları ve kurban uygulamaları, Arslantepe’de güçlü bir aristokrasinin varlığına işaret etmektedir. ## Academic Sources and References 1. Anadolu Ajansı. ''Arslantepe Höyüğü'nde 3 bin yıllık fırın bulundu''. Anadolu Ajansı. Son erişim: 4 Eylül 2025. https://www.aa.com.tr/tr/kultur/arslantepe-hoyugunde-3-bin-yillik-firin-bulundu/3677128 2. T.C. Malatya Valiliği. “Arslantepe Höyüğü.” T.C. Malatya Valiliği Web Sitesi. Son Erişim: 13 Mart 2025. http://www.malatya.gov.tr/arslantepe-hoyugu# T.C. Malatya Valiliği. Arslantepe Höyüğü [JPG]. T.C. Malatya Valiliği Web Sitesi. Son Erişim: 13 Mart 2025. http://www.malatya.gov.tr/arslantepe-hoyugu# Turkish Museums. “Türkiye’nin UNESCO Alanları: Beşikteki Şehir Devleti, Arslantepe Höyüğü.” Turkish Museums Web Sitesi. Son Erişim: 13 Mart 2025. Erişim adresi.Türkiye Kültür Portalı. “Arslantepe Ören Yeri Açık Hava Müzesi - Malatya.” Türkiye Kültür Portalı Web Sitesi. Son Erişim: 13 Mart 2025. https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/malatya/gezilecekyer/arslantepe Frangipane, M., Manuelli, F., & Vignola, C., “Arslantepe, Malatya: Recent discoveries in the 2015 and 2016 seasons,” The Archaeology of Anatolia Volume II, ed. Sharon R. Steadman & Gregory McMahon (Cambridge: Cambridge Scholars Publishing, 2017), 67-72.T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. “Arslantepe Yönetim Planı.” Türkiye Kültür Portalı Web Sitesi. Son Erişim: 13 Mart 2025. Erişim adresi. ## Citations [^1]: Anadolu Ajansı, ''Arslantepe Höyüğü'nde 3 bin yıllık fırın bulundu'', Anadolu Ajansı, Son erişim: 4 Eylül 2025, https://www.aa.com.tr/tr/kultur/arslantepe-hoyugunde-3-bin-yillik-firin-bulundu/3677128 [^2]: Turkish Museums, “Türkiye’nin UNESCO Alanları: Beşikteki Şehir Devleti, Arslantepe Höyüğü,” Turkish Museums Web Sitesi, Son Erişim: 13 Mart 2025, Erişim adresi.