--- title: Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS) slug: analitik-hiyerarsi-sureci-ahs url: /detay/analitik-hiyerarsi-sureci-ahs type: article language: Türkçe entity: primary: Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS) type: article disambiguation: Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS) ile çok kriterli kararları kolayca çözün. Hiyerarşik yapı, çift karşılaştırmalar ve tutarlılık analizi içerir. categories: - name: İşletme Ve Yönetim slug: isletme-ve-yonetim url: /kategori/isletme-ve-yonetim - name: Mühendislik slug: muhendislik url: /kategori/muhendislik tags: - Tutarlılık Analizi - Çift Yönlü Karşılaştırmalar - Hiyerarşik Yapılandırma - Analitik Hiyerarşi Süreci - Uygulama Alanları author: İsmail Tepedağ created_at: 2025-02-14T22:25:51.052790+03:00 updated_at: 2025-04-17T12:02:15.362898+03:00 --- # Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS) ## KURE Information Cards ![ahp3.png](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/02/14/gz7b0EZuwWHTyjO9BRChPIvPN2cpY8dV.png) | Field | Value | |-------|-------| | Açıklama | Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS) yöntemi çok kriterli karar verme süreçlerinde kullanılan hiyerarşik bir modeldir. Şekilde bir karar probleminin AHS yöntemiyle yapılandırılması gösterilmektedir. Üst düzeyde "Amaç" ikinci seviyede "Kriterler" üçüncü seviyede ise "Alternatifler" yer almaktadır. Karar vericiler kriterler ve alternatifler arasında ikili karşılaştırmalar yaparak ağırlıklar belirler ve en uygun seçeneği tespit ederler. Bu sistematik yaklaşım karmaşık karar problemlerinin daha tutarlı ve nesnel bir şekilde çözülmesine yardımcı olur. | ## Article Content [Analitik](/tr/detay/analitik-3/llms.txt) [Hiyerarşi](/tr/detay/hiyerarsi-2/llms.txt) Süreci (AHS), [çok kriterli karar verme](/tr/detay/cok-kriterli-karar-verme-749626/llms.txt) problemlerini çözmek için geliştirilen bir yöntemdir. İlk olarak Thomas L. Saaty tarafından 1970'lerde ortaya konulmuştur. AHP, karmaşık karar süreçlerini hiyerarşik bir yapıya dönüştürerek, kriterler ve alternatifler arasındaki karşılaştırmaları nicelleştirmeye yardımcı olur. Bu [yöntem](/tr/detay/yontem-2/llms.txt), özellikle belirsiz veya öznel yargılara dayalı karar problemlerinde tercih edilmektedir. ### **AHP'nin Temel İlkeleri** AHP yöntemi üç temel ilkeye dayanır: **Hiyerarşik Yapılandırma: **Problemin, amaç, kriterler, alt kriterler ve alternatifler şeklinde hiyerarşik olarak organize edilmesi. **Çift Yönlü Karşılaştırmalar:** Kriterler ve alternatifler arasında ikili karşılaştırmalar yapılarak öncelik ağırlıklarının belirlenmesi. **Tutarlılık Analizi:** Karar vericinin yaptığı karşılaştırmaların tutarlılığını değerlendirmek için tutarlılık oranı (CR – Consistency Ratio) hesaplanır. ### **AHP'nin Aşamaları** AHP yöntemini uygulamak için aşağıdaki adımlar izlenir: ##### **Problemin Hiyerarşik Olarak Modellenmesi** Karar problemi amaç, kriterler ve alternatifler olmak üzere bir hiyerarşik yapıya dönüştürülür. Örneğin, bir şirketin en iyi tedarikçiyi seçmesi gerektiğini varsayarsak, [yapı](/tr/detay/yapi-2/llms.txt) şu şekilde olabilir: **Amaç:** En iyi tedarikçiyi seçmek **Kriterler:** Fiyat, kalite, teslimat süresi, hizmet kalitesi **Alternatifler:** Tedarikçi A, Tedarikçi B, Tedarikçi C ##### **İkili Karşılaştırma Matrislerinin Oluşturulması** Karar vericiler, her kriter ve alternatif için ikili karşılaştırmalar yaparak bir karşılaştırma matrisi oluştururlar. Saaty’nin 1-9 ölçeği kullanılarak tercih yoğunlukları belirlenir: ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/02/14/4nRYzfdA0UMJFAPnwGVOZQ01CqCrB2O7.png) Örneğin, “Fiyat” kriterinin “Kalite” kriterine göre 3 kat daha [önemli](/tr/detay/onemli-0325c/llms.txt) olduğu kabul edilirse, karşılaştırma matrisinde (Fiyat, Kalite) = 3 ve (Kalite, Fiyat) = 1/3 şeklinde [yer](/tr/detay/yer-2/llms.txt) alır. ##### **Ağırlıkların ve Önceliklerin Hesaplanması** Karşılaştırma matrisinden özvektör yöntemi veya ortalama ağırlık yöntemi kullanılarak kriter ağırlıkları hesaplanır. Alternatifler için de aynı [süreç](/tr/detay/surec-2/llms.txt) tekrarlanarak öncelik değerleri belirlenir. ##### **Tutarlılık Analizinin Yapılması** Karşılaştırmaların tutarlılığını değerlendirmek için tutarlılık oranı (CR) hesaplanır. CR’nin 0,10’dan [küçük](/tr/detay/kucuk-750344/llms.txt) olması kararların tutarlı olduğunu gösterir. Eğer CR > 0,10 ise karşılaştırmaların gözden geçirilmesi gerekir. Tutarlılık oranı şu formülle hesaplanır: ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/02/14/Oxvh0DqiftMO6sDUxLd5Lm3MivGrDnk0.png) Burada: **CI:** Tutarlılık indeksi **RI: **Rastgele indeks (Tablolardan alınır) ##### **Alternatiflerin Karşılaştırılması ve Nihai Kararın Verilmesi** Kriterler ve alternatifler için hesaplanan ağırlıklar birleştirilerek nihai alternatif sıralaması elde edilir. En yüksek ağırlığa sahip alternatif, karar vericinin en uygun tercihi olacaktır. ### **AHP'nin Avantajları ve Dezavantajları** #### **Avantajları** - Karmaşık kararları sistematik hale getirir - Öznel yargıları matematiksel bir modele dönüştürür - Karar sürecinde tutarlılığı kontrol eder - Farklı kriterlerin aynı anda değerlendirilmesini sağlar #### **Dezavantajları** - İkili karşılaştırmaların fazla olması nedeniyle zaman alıcı olabilir - Karar vericinin öznelliğine bağlı olarak hatalı sonuçlar doğurabilir - Büyük ölçekli problemlerde hesaplama süreci karmaşıklaşabilir ### **AHP'nin Uygulama Alanları** AHP yöntemi, geniş bir kullanım alanına sahiptir. Bazı [yaygın](/tr/detay/yaygin-748456/llms.txt) uygulama alanları şunlardır: **İşletme ve Yönetim:** Tedarikçi seçimi, yatırım kararları, [risk](/tr/detay/risk-2/llms.txt) analizi **Mühendislik ve Endüstri: **Ürün tasarımı, [üretim](/tr/detay/uretim-750525/llms.txt) planlaması **Sağlık Sektörü:** Hastane yönetimi, tedavi yöntemlerinin seçimi **Kamu Yönetimi ve Şehir Planlama:*** *Politika belirleme, [altyapı](/tr/detay/altyapi-3/llms.txt) projeleri **Eğitim:*** *[Üniversite](/tr/detay/universite-4/llms.txt) tercihleri, akademik başarı değerlendirmeleri AHP, karar vericilere sistematik ve analitik bir [çerçeve](/tr/detay/cerceve-2/llms.txt) sunarak daha bilinçli ve tutarlı kararlar almalarına yardımcı olur. ## Academic Sources and References 1. Alp, S., & Gündoğdu, C. E. (2013). Kuruluş yeri seçiminde analitik hiyerarşi prosesi ve bulanık analitik hiyerarşi prosesi uygulaması. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15(2), 173-186. 2. Cengiz, T., & Çelem, H. (2003). Kırsal kalkınmada analitik hiyerarşi süreci (AHS) yönteminin kullanımı. Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 4(1-2), 45-55. 3. Timor, M. (2011). Analitik Hiyerarşi Prosesi. İstanbul: Türkmen Kitabevi. 4. Yılmaz, İ. (2010). Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) ve Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ile Eskişehir İli potansiyel erozyon alanlarının belirlenmesi. 73. Türkiye Jeoloji Kurultayı Bildiriler Kitabı, 1, 345-356. 5. Önder, G., & Önder, E. (2015). Analitik hiyerarşi süreci. İçinde G. Önder & E. Önder (Ed.), Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri (s. 102-120). Bursa: Dora Yayıncılık.