--- title: Amerika Birleşik Devletleri Uluslararası Kalkınma Ajansı (USAID) slug: amerika-birlesik-devletleri-uluslararasi-kalkinma- url: /detay/amerika-birlesik-devletleri-uluslararasi-kalkinma- type: article language: Türkçe entity: primary: Amerika Birleşik Devletleri Uluslararası Kalkınma Ajansı (USAID) type: article disambiguation: USAID: ABD'nin uluslararası kalkınma ve insani yardım ajansı. Yoksullukla mücadele, sağlık ve demokrasiyi destekliyor. categories: - name: Siyaset Ve Uluslararası İlişkiler slug: siyaset-ve-uluslararasi-iliskiler url: /kategori/siyaset-ve-uluslararasi-iliskiler tags: - Kalkınma Ajansı - Trump Yönetimi - DOGE - Bütçe Kesintisi - USAID - İnsani yardım - Elon Musk - Reform author: Edanur Karakoç created_at: 2025-02-05T16:55:13.401284+03:00 updated_at: 2025-04-17T12:22:41.626706+03:00 --- # Amerika Birleşik Devletleri Uluslararası Kalkınma Ajansı (USAID) ## KURE Information Cards ### KURE Information Card: USAID – Amerika Birleşik Devletleri Uluslararası Kalkınma Ajansı ![Seal_of_the_United_States_Agency_for_International_Development.svg.png](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/02/05/cbAHUoo2K1EAm1WFNYIM3JgMq6UrbpJ5.png) | Field | Value | |-------|-------| | Kurucu(lar) | John F. Kennedy | | Kuruluş Tarihi(Tarih) | 1961-11-03 | | Yıllık Bütçe | 43.79 milyar dolar (2023) | | Faaliyet Gösterdiği Ülke Sayısı | 130+ | | Personel Sayısı | ~10.000 (2024) | | Merkezi | Washington D.C./ABD | ## Article Content Amerika Birleşik Devletleri Uluslararası Kalkınma Ajansı (USAID), [ABD](/tr/detay/abd/llms.txt)’nin dış yardımlarını ve insani yardım faaliyetlerini yürüten [ana](/tr/detay/ana-751169/llms.txt) [devlet](/tr/detay/devlet-3/llms.txt) kurumudur. 1961 yılında Başkan John F. Kennedy tarafından kurulan [ajans](/tr/detay/ajans-3/llms.txt), yoksulluğun azaltılması, sağlık hizmetlerinin geliştirilmesi, gıda güvenliğinin sağlanması ve demokratik yönetişimin teşvik edilmesi [gibi](/tr/detay/gibi-749510/llms.txt) alanlarda [faaliyet](/tr/detay/faaliyet-abc4c/llms.txt) göstermektedir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/02/05/J9smMkTcIrGuLmCmLw5jHj70jW35P4Kf.jpeg) *USAID Genel Merkez binası, Washington, ABD - Anadolu Ajansı* USAID, ABD’nin uluslararası kalkınma ve insani yardım bütçesinin büyük bir kısmını yönetmekte olup, 60'tan fazla ülkede doğrudan ofisi bulunan ve 130'dan fazla ülkede projeler yürüten geniş kapsamlı bir kuruluştur. Ajans, insani krizlere müdahale etmek, ekonomik kalkınmayı desteklemek ve ABD'nin dış politikasını güçlendirmek amacıyla fon ve [teknik](/tr/detay/teknik-2/llms.txt) destek sağlamaktadır. Donald Trump’ın ikinci başkanlık döneminin başlamasıyla [birlikte](/tr/detay/birlikte/llms.txt), USAID’in [bütçe](/tr/detay/butce-2/llms.txt) kullanımı, etkinliği ve siyasi bağımsızlığı [tartışma](/tr/detay/tartisma/llms.txt) konusu olmuştur. Binlerce çalışan işten çıkarılmış veya idari izne ayrılmıştır. 7 [Şubat](/tr/detay/subat-748380/llms.txt) 2025 itibarıyla, tüm doğrudan işe alınan personelin idari izne gönderilmesine ve yalnızca kritik görevlerdeki personelin çalışmaya devam etmesine karar verilmiştir. Trump yönetiminin USAID’i Dışişleri Bakanlığı’na [bağlama](/tr/detay/baglama-e3632/llms.txt) girişimi, ajansın geleceğini belirsiz hale getirmiştir. ### **Tarihçe** Amerika Birleşik Devletleri Uluslararası Kalkınma Ajansı (USAID), Dış Yardım Yasası (Foreign Assistance Act) kapsamında 1961 yılında Başkan John F. Kennedy tarafından kurulmuştur. Ajans, ABD’nin uluslararası yardımlarını tek bir çatı altında toplamak, koordinasyonu sağlamak ve kalkınma projelerini daha [etkin](/tr/detay/etkin/llms.txt) hale getirmek amacıyla [bağımsız](/tr/detay/bagimsiz-2/llms.txt) bir [kurum](/tr/detay/kurum-2/llms.txt) olarak yapılandırılmıştır. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/02/05/5rViWrnXEES7JNQPhwWrnaMO85iXIL2u.jpeg) *Eski ABD Başkanı John F. Kennedy, USAID'in kurulması için imza atıyor, 3 Kasım 1961 - USAID* USAID’in kuruluşu, [Soğuk Savaş](/tr/detay/soguk-savas-2/llms.txt) döneminde ABD’nin küresel etkisini artırma çabalarının bir parçasıdır. Ajans, Sovyetler Birliği’nin ideolojik ve ekonomik etkisine karşı bir [denge](/tr/detay/denge-2/llms.txt) unsuru olarak kullanılmış ve kalkınma yardımları yoluyla ABD müttefiklerini güçlendirme stratejisinin bir parçası olmuştur. Bu dönemde USAID, özellikle [Asya](/tr/detay/asya-2/llms.txt), Afrika ve Latin Amerika'daki ülkelerde ekonomik kalkınma ve demokratik yönetişim programlarını destekleyerek ABD’nin dış politikasında [önemli](/tr/detay/onemli-0325c/llms.txt) bir rol oynamıştır. USAID, [zaman](/tr/detay/zaman-2/llms.txt) içinde birçok [reform](/tr/detay/reform-3/llms.txt) geçirmiştir. 1990’larda ABD dış yardımlarının etkinliğini artırmak için yeniden yapılandırılmış ve 11 [Eylül](/tr/detay/eylul-748434/llms.txt) 2001 saldırılarının ardından uluslararası güvenlik ve terörle mücadeleye daha fazla odaklanan programlar geliştirilmiştir. Obama yönetimi döneminde USAID, iklim değişikliği, küresel sağlık ve eğitim projelerine daha fazla ağırlık vermiştir. 2025 yılında Trump yönetimi, USAID’in bağımsızlığını sona erdirerek ajansı ABD Dışişleri Bakanlığı'na bağlama planını açıklamış, bu [durum](/tr/detay/durum-5/llms.txt) ajansın geleceği hakkında tartışmalara [yol](/tr/detay/yol-3/llms.txt) açmıştır. ### **Yapı ve İşleyiş** USAID, ABD Dışişleri Bakanlığı ile [yakın](/tr/detay/yakin-750943/llms.txt) ilişkili ancak bağımsız bir federal ajans olarak faaliyet göstermektedir. Ajansın başındaki yönetici, ABD Başkanı tarafından atanır ve atama senato onayına tabidir. USAID'in faaliyetleri, Kongre tarafından belirlenen bütçeyle finanse edilir ve yıllık olarak düzenlenen harcama yetkileri doğrultusunda uygulanır. Ajansın 60'tan fazla ülkede temsilciliği ve [dünya](/tr/detay/dunya-2/llms.txt) genelinde 130'dan fazla ülkede yürüttüğü projeleri bulunmaktadır. USAID’in ana [çalışma](/tr/detay/calisma/llms.txt) alanları şunlardır: **1. İnsani Yardım ve Afet Müdahalesi:** [Doğal afetler](/tr/detay/dogal-afetler/llms.txt), savaşlar ve [göç](/tr/detay/goc-2/llms.txt) krizleri gibi acil durumlarda gıda, sağlık ve barınma yardımı sağlamak. **2. Ekonomik Kalkınma ve Altyapı Projeleri: **[Küçük](/tr/detay/kucuk-750344/llms.txt) işletmeleri destekleme, enerji projeleri geliştirme ve tarımsal üretimi artırma. **3. Sağlık Programları: **HIV/AIDS, sıtma ve [anne](/tr/detay/anne-749984/llms.txt)-[çocuk](/tr/detay/cocuk-2/llms.txt) sağlığı gibi konulara yönelik tıbbi yardımlar sağlamak. **4. Demokrasi ve İnsan Hakları Programları: **Yargı bağımsızlığı, seçim süreçleri ve insan hakları konularında kapasite geliştirme çalışmaları. **5. Eğitim ve Tarımsal Kalkınma:** Az gelişmiş ülkelerde eğitim sistemini desteklemek ve tarımsal üretimi teşvik etmek. ### **Bütçe ve Harcamalar** USAID, ABD hükümetinin dış yardımları içinde en büyük bütçeye sahip kurumdur. 2023 mali yılında USAID’in harcamaları 43.79 milyar dolara ulaşmış ve bu bütçe ABD’nin toplam dış yardım harcamalarının yaklaşık %60’ını oluşturmuştur. En büyük yardım alan ülkeler arasında [Ukrayna](/tr/detay/ukrayna-2/llms.txt), Etiyopya, [Ürdün](/tr/detay/urdun-2/llms.txt), Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Somali, [Yemen](/tr/detay/yemen-2/llms.txt), Afganistan, Nijerya, Güney [Sudan](/tr/detay/sudan-2/llms.txt) ve Suriye [yer](/tr/detay/yer-2/llms.txt) almaktadır.   ### **Tartışmalar ve Eleştiriler** USAID, verimsizlik, siyasi müdahaleler ve şeffaflık eksikliği gibi konular nedeniyle eleştirilere maruz kalmaktadır. **1. Bürokratik Verimsizlik:** Ajansın bazı projelerinin yüksek maliyetli olduğu ve harcamaların etkin bir şekilde denetlenmediği yönünde eleştiriler bulunmaktadır. **2. Dış Politika Aracı Olarak Kullanılması:** USAID’in, ABD’nin dış politika hedeflerine hizmet ettiği ve bazen [hükümet](/tr/detay/hukumet-2/llms.txt) değişikliklerine dolaylı veya doğrudan destek verdiği iddia edilmiştir. Örneğin, 2014 yılında Küba’da hükümet karşıtı bir [sosyal medya](/tr/detay/sosyal-medya/llms.txt) platformu (ZunZuneo) oluşturulmasına yönelik girişimler ortaya çıkmıştır. **3. Mali Yönetim Sorunları: **USAID’in bazı fonlarının kötüye kullanıldığı veya etkisiz projelere yönlendirildiği yönünde raporlar bulunmaktadır. ### **Güncel Gelişmeler ve Politika Değişiklikleri** #### **Trump Yönetiminin Müdahalesi (2025)** 2025 yılı itibarıyla ABD Uluslararası Kalkınma Ajansı (USAID), Başkan Donald Trump yönetiminin aldığı kararlarla önemli bir [değişim](/tr/detay/degisim-b8cd0/llms.txt) sürecine girmiştir. Trump yönetimi, ajansı küçültme ve Dışişleri Bakanlığı’na bağlama planını hayata geçirmiş, bu durum ABD dış yardım politikalarında büyük değişimlere yol açmıştır. 20 [Ocak](/tr/detay/ocak-2/llms.txt) 2025'te Başkan Donald Trump, ABD’nin tüm dış yardımlarını 90 [gün](/tr/detay/gun-4/llms.txt) boyunca durduran bir başkanlık kararnamesi imzalamıştır. Bu karar, tüm USAID fonlarının ve programlarının askıya alınmasına neden olmuş, ajans bağımsızlığını kaybetme riskiyle karşı karşıya gelmiş ve küresel yardım faaliyetlerini sekteye uğramıştır. Elon Musk, Department of Government Efficiency (DOGE) adlı yeni bir federal [yapı](/tr/detay/yapi-2/llms.txt) aracılığıyla, USAID'in küçültülmesi ve tamamen kaldırılması için çalışmalara başlamıştır. Musk, USAID’i "onarılamaz bir kurum" olarak nitelendirerek ajansın kapatılması gerektiğini savunmuştur. Binlerce USAID çalışanı işten çıkarılmış veya idari izne gönderilmiştir. 7 Şubat 2025 itibarıyla USAID’in tüm doğrudan işe alınan personelinin idari izne ayrılmasına, yalnızca belirli kritik görevlerde çalışan personelin işine devam etmesi kararına varılmıştır. USAID’in resmi internet sitesi ve sosyal medya hesapları erişime kapatılmış, kurumun kamuoyuna yönelik faaliyetleri durdurulmuştur. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/02/05/QwShQIh2HKwHzqXrjpBbo4NKlwkNNgBx.jpeg) *USAID Genel Merkez binası önünde, ajansın kapatılmasına destek veren Elon Musk'ı protesto eden bir vatandaş - Anadolu Ajansı* ### **Kongre ve Siyasi Tepkiler** Trump yönetiminin USAID’i kapatma veya Dışişleri Bakanlığı’na bağlama girişimi, Kongre’de tartışmalara neden olmuştur. Demokratlar ve bazı Cumhuriyetçiler, USAID’in kapatılmasına karşı çıkmış ve ajansın ABD’nin küresel gücünü pekiştiren önemli bir [araç](/tr/detay/arac-3/llms.txt) olduğunu savunmuştur. Kongre üyeleri, Trump yönetiminin bu değişiklikleri [yürütme](/tr/detay/yurutme/llms.txt) yetkisi olup olmadığı konusunda hukuki incelemeler başlatmıştır. ABD yasalarına göre USAID’in tek başına yürütme organı tarafından kapatılamayacağı belirtilmiştir. 1961 Dış Yardım Yasası kapsamında kurulan USAID’in, ancak Kongre kararıyla feshedilebileceği öne sürülmüştür.  Bu süreçte ABD Temsilciler Meclisi ve Senato'da USAID'in geleceğine dair tartışmalar devam etmekte olup, ajansın tamamen kapatılıp kapatılamayacağı konusunda siyasi ve hukuki bir mücadele sürmektedir. ## Academic Sources and References 1. Anadolu Ajansı. "ABD’nin Başkenti Washington’da Elon Musk’ın Hükümet Üzerindeki Etkisi Protesto Edildi." Anadolu Ajansı, 5 Şubat 2025. Son erişim: 5 Şubat 2025. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/abdnin-baskenti-washingtonda-elon-muskin-hukumet-uzerindeki-etkisi-protesto-edildi/3472138.Anadolu Ajansı. "Musk’ın Başında Olduğu Doge’nin USAID Sistemlerine Erişimini Engelleyen Yöneticiler İdari İzne Çıkarıldı." Anadolu Ajansı, 4 Şubat 2025. Son erişim: 5 Şubat 2025. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/muskin-basinda-oldugu-dogenin-usaid-sistemlerine-erisimini-engelleyen-yoneticiler-idari-izne-cikarildi/3469732.Anadolu Ajansı. "Bill Gates, Musk’ın USAID Çalışanlarının Tam Olarak Ne Yaptıkları Hakkında Fikri Olmadığını İma Etti." Anadolu Ajansı, 5 Şubat 2025. Son erişim: 5 Şubat 2025. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/bill-gates-muskin-usaid-calisanlarinin-tam-olarak-ne-yaptiklari-hakkinda-fikri-olmadigini-ima-etti/3471953.Anadolu Ajansı. "Beyaz Saray, ‘İsraf’ Diye Nitelediği USAID Finansmanlarının Adreslerini İfşa Etti." Anadolu Ajansı, 4 Şubat 2025. Son erişim: 5 Şubat 2025. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/beyaz-saray-israf-diye-niteledigi-usaid-finansmanlarinin-adreslerini-ifsa-etti/3470994.Anadolu Ajansı. "Musk, USAID’in Kapatılması Konusunda Trump’la Hemfikir Olduklarını Belirtti." Anadolu Ajansı, 4 Şubat 2025. Son erişim: 5 Şubat 2025. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/musk-usaidin-kapatilmasi-konusunda-trumpla-hemfikir-olduklarini-belirtti/3470416.Anadolu Ajansı. "ABD’de USAID Önünde Toplanan Demokratlar Musk’ı Protesto Etti." Anadolu Ajansı, 4 Şubat 2025. Son erişim: 5 Şubat 2025. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/abdde-usaid-onunde-toplanan-demokratlar-muski-protesto-etti/3470743.BBC News. "Live Updates: Protests Erupt Over USAID Shutdown Plans." BBC News, 3 Şubat 2025. Son erişim: 5 Şubat 2025. https://www.bbc.com/news/live/cy08dkgej8pt.BBC News. "Why Elon Musk’s Role in US Foreign Aid Is Causing an Uproar." BBC News, 5 Şubat 2025. Son erişim: 5 Şubat 2025. https://www.bbc.com/news/articles/cx253xjnxrmo.BBC News. "Inside the USAID Controversy: Musk, Trump, and the Future of US Aid." BBC News, 3 Şubat 2025. Son erişim: 5 Şubat 2025. https://www.bbc.com/news/articles/clyezjwnx5ko.BBC News. "How USAID Became a Battleground for Musk and Trump." BBC News, 4 Şubat 2025. Son erişim: 5 Şubat 2025. https://www.bbc.com/news/articles/cdjdmx12j9no.Associated Press (AP). "USAID Foreign Aid Freeze: Trump’s Influence and Musk’s Role." AP News, 4 Şubat 2025. Son erişim: 5 Şubat 2025. https://apnews.com/article/usaid-foreign-aid-freeze-trump-peter-marocco-8253d7dda766df89e10390c1645e78aa.The Guardian. "What Is USAID? How Trump and Musk’s Foreign Aid Freeze Is Shaking US Diplomacy." The Guardian, 4 Şubat 2025. Son erişim: 5 Şubat 2025. https://www.theguardian.com/us-news/2025/feb/04/what-is-usaid-donald-trump-elon-musk-foreign-aid-freezes.Al Jazeera. "What Is USAID and How Central Is It to US Foreign Policy?" Al Jazeera, 3 Şubat 2025. Son erişim: 5 Şubat 2025. https://www.aljazeera.com/news/2025/2/3/what-is-usaid-and-how-central-is-it-to-us-foreign-policy.USAID. Official Website of USAID. Son erişim: 5 Şubat 2025. https://www.usaid.gov/.Reuters. "US Food Purchases for Foreign Aid Halted Despite Waiver, Sources Say." Reuters, 5 Şubat 2025. Son erişim: 5 Şubat 2025. https://www.reuters.com/markets/commodities/us-food-purchases-foreign-aid-halted-despite-waiver-sources-say-2025-02-05/.Reuters. "State Dept Orders Shutdown of USAID Overseas Missions, Recalls Staff." Reuters, 5 Şubat 2025. Son erişim: 5 Şubat 2025. https://www.reuters.com/world/us/state-dept-orders-shutdown-usaid-overseas-missions-recalls-staff-sources-say-2025-02-05/.