--- title: Alıç Bitkisi (Crataegus Spp.) slug: alic-bitkisi-crataegus-spp-b261c url: /detay/alic-bitkisi-crataegus-spp-b261c type: article language: Türkçe entity: primary: Alıç Bitkisi (Crataegus Spp.) type: article disambiguation: Alıç Bitkisi (Crataegus spp.): Gülgiller familyasından dikenli çalı/ağaç. Türkiye'de zengin tür çeşitliliği. categories: - name: Ekoloji, Botanik Ve Zooloji slug: ekoloji-botanik-ve-zooloji url: /kategori/ekoloji-botanik-ve-zooloji tags: - Türkiye endemizmi - Fenolik bileşikler - Alıç - Rosaceae - Crataegus author: Fatih Atalay created_at: 2025-05-17T10:01:35.875020+03:00 updated_at: 2025-05-25T14:18:55.120272+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/05/17/qxUrmsQRTPqPLHkdq1QV03va0sbdHbeV.png --- # Alıç Bitkisi (Crataegus Spp.) ## KURE Information Cards ### KURE Information Card: Alıç Bitkisi (Crataegus Spp.) ![Gemini_Generated_Image_r5v8nzr5v8nzr5v8.png](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/05/17/nWFmlKWxsObl1eZVAwvOSS5bmfXjGx4Z.png) | Field | Value | |-------|-------| | Familya(lar) | Rosaceae | | Bilimsel Ad(lar) | Crataegus spp. | | Kullanım Alanı(ları) | Ekolojik Restorasyon,Fitoterapi,Gıda | | Başlıca Bileşikler | Triterpenik Asitler,Proantosiyanidinler,Flavonoidler | | Habitat | Step-Orman Geçişleri,Çalılık Zonlar,Orman Açıklıkları | | Yayılış Alanı | Kuzey Amerika,Kuzey Afrika,Asya,Avrupa | | Yaşam Formu | Küçük Ağaç,Dikenli Çalı | | Meyve Olgunlaşma | Ağustos–Ekim | | Çiçeklenme Dönemi | Nisan–Haziran | | Türkçe Adı | Alıç | ## Article Content **Alıç Bitkisi (Crataegus spp.),** Kuzey Yarımküre’nin ılıman kuşağına özgü, dikenli çalı ya da küçük ağaç formunda gelişen, Rosaceae ([Gülgiller](/tr/detay/gulgiller-rosaceae/llms.txt)) familyasının önemli bir üyesidir. Morfolojik çeşitliliği, geniş ekolojik toleransı ve hem ekolojik hem de kültürel açıdan uzun geçmişe dayanan kullanımları nedeniyle botanik literatürde kapsamlı biçimde incelenmiştir. Yaklaşık 200 türe sahip olduğu kabul edilen cins, özellikle meyvelerinde yoğunlaşan fenolik bileşikler ve flavonoidler nedeniyle gıda, eczacılık ve halk sağlığı alanlarında da ilgi görmektedir. Türkiye florasında endemizm oranı yüksek olan [Crataegus](/tr/detay/crataegus-monogyna-96609/llms.txt) türleri, orman açıklıkları ile step-orman geçiş zonlarında biyolojik çeşitliliğin belirleyici unsurlarından biri olarak öne çıkar. ### **Morfolojik ve Taksonomik Özellikler** #### **Bitkisel Tanım** Crataegus türleri genellikle 3–10 m boylanabilen, kısa gövdeli ve yoğun dallı formlarıyla tanımlanır. Sürgünlerdeki keskin dikenler çoğunlukla kısa yan dal niteliğindedir. Yapraklar almaşık dizili, çeşitlilik gösteren loplanma dereceleriyle segmentli ya da tam kenarlı olabilir; çoğu türde yaprak sapı kısa, geniş tabanlı stipüllerle desteklenir. Çiçekler, 2 cm’ye kadar çapta, çoğunlukla beş taç yapraklı, beyaz ya da pembe tonlarda, bileşik salkım ya da yalancı şemsiye durumlarında toplanır. Androe­ceum 15–20 serbest stamen içerirken gineceum 1–5 ovüllü karpellerden oluşur. Meyve (pseudocarp) etli yapılıp “drupe” karakteri gösterir; endokarp bölgesinde sert çekirdekler (pyrene) bulunur. #### **Taksonomik Konum** Cins, Rosaceae familyasında alt familya Amygdaloideae (eski literatürde Maloideae) içinde konumlanır. İç sınıflandırmada 40’a yakın seksiyon tanımlanmıştır. Türkiye florasında, başta *C. monogyna*, *C. orientalis*, *C. pontica*, *C. azarolus* ve *C. tanacetifolia* olmak üzere 30’dan fazla doğal takson rapor edilmiştir. Tür ayrımında yaprak loblanma paternleri, stamen sayısı, pyrene adedi, brakte ve çanak yapısı ile androecium-gineceum morfolojisi belirleyici kriterlerdir. Hibritleşme eğiliminin yüksek oluşu, taksonomi çalışmalarında moleküler verilerin gerekliliğini pekiştirmiştir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/05/17/kFVkzEqHT3MzbfshP3SWQX4Ia6ZwOtat.png) *Tohum Yapısı  (Yapay Zeka Tarafından Oluşturulmuştur)* #### **Türkiye’de Tür Zenginliği ve Mikromorfolojik Özellikler** Anadolu, cinsin gen merkezi niteliğindedir. Kuzey Anadolu’da Euro-Sibirya fitocoğrafik bölgesi ile İç Anadolu’daki Irano-Turanian elemanları arasında geçiş zonlarında tür sayısı artış gösterir. Özellikle Doğu Karadeniz’in nemli vadileri ve Batı Anadolu’nun kayacılı kireçtaşı yamaçları yüksek taksonomik çeşitliliğe sahiptir. Son revizyon çalışmaları, mevcut literatürde yer almayan lokal varyetelerin tanımlanmasına yol açmıştır. Yaprak epidermisinde anomositik stoma tipi yaygındır. Polen taneleri trikolporat tipte olup ekzin duvarı psilatit ya da retiküler desenlidir. Meyve epidermisinde kutikula kalınlığı türlere bağlı olarak farklılık gösterir; bu varyasyonlar fitokimyasal bileşimdeki değişkenliğe paralel bulunmuştur. #### **Reprodüktif Biyoloji ve Fenoloji** [Çiçeklenme](/tr/detay/rose-2c9fa/llms.txt) genellikle Nisan–Haziran, meyve olgunlaşması Ağustos–Ekim dönemine rastlar. Çiçekler entomofil olup başlıca Diptera ve Hymenoptera takımlarına ait tozlayıcıları çeker. Apomiktik üreme eğilimi, özellikle poliploid populasyonlarda gözlenen yaygın bir fenomendir ve türler arası gen akışını sınırlarken lokal adaptasyonu artırır. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/05/17/f88NwtOtkSG5EjHbzVjlgvk8oOvXuSeG.png) *Tohum İç Yapısı  (Yapay Zeka Tarafından Oluşturulmuştur)* ### **Coğrafi Yayılım, Habitat ve Ekoloji** #### **Küresel Yayılım** Crataegus, Avrupa’nın kuzey kıyılarından Batı Asya’ya, kuzey Afrika step kuşağından Çin’in orta enlemlerine ve Kuzey Amerika’nın geniş bölümüne kadar yayılır. Cinsin Holarktik yayılış gösterdiği kabul edilir ve Laurentian–Eurasian'da bağımsız dağılım örüntüsü sergiler. #### **Türkiye’de Yayılış Desenleri ve Habitat Tercihleri** Ülke geneline dağılmış olmakla birlikte, Karadeniz kuşağı dışındaki nemli yükseltide ve kalkerli substratlar üzerinde daha sık rastlanır. Batı ve Orta Torosların karstik plato zonları ile Marmara Bölgesi’nin maki-orman mozaiklerinde dominant çalılık elemanı olarak gözlenir. Örtü tipi olarak orman açıklıkları, sırt hatları, nehir kenarı galeri ormanları, tarımsal sınır çitleri ve taşlık yamaçlar tercih edilir. Toprak reaksiyonu çoğunlukla nötr–alkalen; kaba-siltli dokulu, iyi drene edilebilen ortamlar optimum gelişim sağlar. #### **Fenolojik Adaptasyon ve İklim Toleransı** Crataegus türleri soğuğa dayanıklı olup –30 °C’ye dek düşük sıcaklıklara tolerans gösterebilir. Kurak dönemlere kseromorfik yaprak anatomisi (küçük yaprak yüzeyi, kalın kutikula) ile uyum sağlar. #### **Ekolojik İşlevler ve Koruma Durumu** Alıç, çiçeklerinde bol nektar ve polen üretimiyle erken ilkbahar polinatörleri için önemli bir besin kaynağıdır. Yoğun dallı yapısı küçük memelilere ve [kuşlara](/tr/detay/kusburnu-03078/llms.txt) yuvalama alanı sağlar; meyveleri (haws) avifauna tarafından taşınarak zoo­korik yayılıma hizmet eder. Bazı yerel endemik türler habitat daralmasına bağlı risk altındadır. Tarımsal arazi genişlemesi, yangın ve kentleşme baskısı popülasyon boyutlarını sınırlayabilmektedir. Ancak genel olarak cins, yüksek ekolojik plastikite nedeniyle tehdit kategorilerinde düşük risk grubunda yer alır. ## Academic Sources and References 1. Amrati, F. E., I. Mssillou, S. Boukhira, M. D. Bichara, Y. E. Abdali, R. G. De Azevedo, C. Mohamed, M. Slighoua, R. Conte, S. Kiokias, G. S. Pontes, ve D. Bousta. “Phenolic Composition of Crataegus monogyna Jacq. Extract and Its Anti-Inflammatory, Hepatoprotective, and Antileukemia Effects.” Pharmaceuticals 17, no. 6 (2024): 786. Erişim tarihi: 25 Mayıs 2025. https://doi.org/10.3390/ph17060786.Dönmez, A. Ali, ve Sevgin Özderin. “Additional Contributions to Taxonomy, Nomenclature and Biogeography of the Turkish Crataegus (Rosaceae) Taxa.” PhytoKeys 122 (2019): 1–13. Erişim tarihi: 25 Mayıs 2025. https://doi.org/10.3897/phytokeys.122.33002.Guo, Wenjing, Ting Shao, Yu Peng, Hong Wang, Zheng Chen, ve Hong Su. “Chemical Composition, Biological Activities, and Quality Standards of Hawthorn Leaves Used in Traditional Chinese Medicine: A Comprehensive Review.” Frontiers in Pharmacology 14 (2023). Erişim tarihi: 25 Mayıs 2025. https://doi.org/10.3389/fphar.2023.1275244.Öztürk, Nilgün, ve Muzaffer Tunçel. “Assessment of Phenolic Acid Content and In Vitro Antiradical Characteristics of Hawthorn.” Journal of Medicinal Food 14, no. 6 (2011): 664–669. Erişim tarihi: 25 Mayıs 2025. https://doi.org/10.1089/jmf.2010.0063.Woerdenbag, Herman J., M. Ursidae, C. Ekhart, M. Schmidt, Alessandra Vitalone, ve F. P. A. M. Van Hunsel. “Analysis of Adverse Reactions Associated with the Use of Crataegus-Containing Herbal Products.” Pharmaceuticals 17, no. 11 (2024): 1490. Erişim tarihi: 25 Mayıs 2025. https://doi.org/10.3390/ph17111490.Zhang, Juan, Xiaoyu Chai et al. “Food Applications and Potential Health Benefits of Hawthorn.” Foods 11, no. 18 (2022): 2861. Erişim tarihi: 25 Mayıs 2025. https://doi.org/10.3390/foods11182861.