--- title: Ali Yar slug: ali-yar-ec76e url: /detay/ali-yar-ec76e type: biography language: Türkçe entity: primary: Ali Yar type: biography disambiguation: Ali Yar: Türkiye'nin ilk uçak mühendisi. Matematikçi, akademisyen. Eserleri ve hayatı. categories: - name: Matematik slug: matematik url: /kategori/matematik - name: Eğitim Bilimleri slug: egitim-bilimleri url: /kategori/egitim-bilimleri - name: Havacılık Ve Uzay slug: havacilik-ve-uzay url: /kategori/havacilik-ve-uzay tags: - Ali Yar - Akademik Kariyer - Eğitim - Matematik - Çeviriler author: Neriman Çalışkan created_at: 2025-05-15T05:55:03.409162+03:00 updated_at: 2025-05-26T19:31:44.990102+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/05/15/Wu0OM38gdvCFzgOGCP9gET8VyllsThcA.png --- # Ali Yar > Ordinary Prof. Ali Yar (1885–1965) was a prominent Turkish academic who conducted educational, translational, and scientific work in the fields of mathematics and engineering during the transition from the Ottoman Empire to the Republic period. ## KURE Information Cards ### KURE Information Card: Ali Yar ![ali yar.png](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/05/15/kZoVwZlnAGhyBCIZPxr9OtJuvCWgrBvo.png) | Field | Value | |-------|-------| | custom_key_818681 | | | Doğum Yılı(Metin) | 1885 | | Doğum Yeri(Metin) | Turuski Oral Dağları (Kazan Türkleri kökenli) | | Unvan(lar) | Ordinaryüs Profesör | | Meslek(ler) | Matematikçi,Eğitimci,Uçak Mühendisi | | Verdiği Dersler | Analiz I,Cebir Tatbikatı,Yüksek Matematiğe Giriş,Cebir,Analitik Geometri,Cebr-i Âlâ | | Eğitim | L’École Nationale Supérieure de l’Aéronautique (Paris),Sorbonne Üniversitesi (Paris),Galatasaray Sultanîsi (İstanbul) | | Çalıştığı Kurumlar | Galatasaray Sultanîsi (Matematik ve Fizik Öğretmeni) ,İstanbul Darülfünunu (Fen Fakültesi / Cebr-i Âlâ ve Tahlilî Riyazi Müderris Muavini) ,Yüksek Mühendis Mektebi (sonrasında İstanbul Teknik Üniversitesi) ,İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi (Matematik Profesörü / Dekan) | | custom_key_818681 | 1965-04-04 | ## Article Content Ord. Prof. Dr. Ali Yar, 1885 yılında Oral Dağları eteklerinde yer alan Turuski şehrinde doğdu. Babası Ataullah’tır. Aile soyadı başlangıçta "Allah Yar" iken, bir nüfus memurunun yaptığı hata sonucunda "Yar" olarak kayıtlara geçti. Ali Yar, köken olarak Kazan Türklerindendir. ### **Eğitim Hayatı** İlköğrenimini doğduğu şehirde tamamlayan Ali Yar, İstanbul’a gelerek [Galatasaray Sultanîsi](/tr/detay/ali-yar-a7322/llms.txt)'ne kaydoldu. Burada bir yılda iki sınıfı tamamlayarak 10 yıllık eğitimi 6 yılda bitirdi. 1908 yılında Paris’e gönderildi. Sorbonne Üniversitesi’nde lisans eğitimini tamamladı. Ardından L’École Nationale Supérieure de l’Aéronautique adlı yüksek mühendislik okulunda eğitim gördü ve bir yıl içinde mezun oldu. Böylece Türkiye'nin ilk, dünyanın üçüncü uçak mühendisi unvanını aldı. ### **Akademik Kariyeri** #### **Osmanlı Dönemi Görevleri** 1912 yılında Türkiye’ye dönen Ali Yar, Galatasaray Sultanîsi’nde matematik öğretmen yardımcılığına, bir yıl sonra fizik öğretmenliğine atandı. 1915 yılı sonbaharında Darülfünun Fen Fakültesi’nde Cebr-i Âlâ ve Tahlilî Riyazî Müderris Muavinliği görevine başladı. #### **Cumhuriyet Dönemi Görevleri** - 1927 yılında Yüksek Mühendis Mektebi'nde öğretim üyeliğine geçti. - 1933 Üniversite Reformu sonrasında kadroda kalan üç Türk öğretim üyesinden biri oldu ve Ordinaryüs Profesör unvanını aldı. Kerim Erim’den sonra bir süre Fen Fakültesi Dekanlığı görevini yürüttü ve 1939 yılında bu görevden ayrıldı. - 1944 yılında Yüksek Mühendis Mektebi'nin İstanbul Teknik Üniversitesi'ne dönüşmesiyle Makine Fakültesi Profesör kadrosuna katıldı. - 1946 yılında Üniversiteler Kanunu'nun kabulüyle İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi'nde matematik profesörü olarak çalışmaya başladı. - 1955 yılında emekli oldu. ### **Verdiği Dersler** Ali Yar, akademik kariyeri boyunca aşağıdaki dersleri verdi: - 1920-1933: Fünûn Medresesi'nde Cebr-i Alâ, - 1926-1929: Fen Fakültesi Riyâziyat Enstitüsü'nde Cebr-i Alâ, - 1941-1945: Fen Fakültesi'nde Analitik Geometri, Cebir, Yüksek Matematiğe Giriş (Kimya Mühendisliği), Cebir Tatbikatı, - 1944-1945: Fen Fakültesi'nde Analiz I. ### **Eserleri** #### **Kitaplar ve Çeviriler** Ali Yar, Fransızca ve Almanca dillerinden çeşitli matematik eserlerini Türkçeye çevirmiştir. Başlıca eserleri şunlardır: - *Müsellesât* (Henri Ferval’den çeviri, 1924-1925), - *Müsellesât / Muallim Kitabı* (1928), - *Cebir Cilt 1: Temel Bahisler* (Oskar Perron’dan çeviri, 1946), - *Cebir Cilt 2: Cebirsel Denklemler Teorisi* (Oskar Perron’dan çeviri, 1948), - *Modern Cebir I-II* (Bartel Leendert van der Waerden’den çeviri, 1955, 1957), - *Cisimlerin Cebirsel Teorisi* (Ernst Steinitz’ten çeviri, 1961), - *Gruplar Teorisine Giriş* (Pavlus Sergeyevich Alexandroff’tan çeviri, 1962), - *Kozmografya* (1933). Bu eserler, modern cebrin temel konularını ve trigonometri bilgilerini Türkçeye kazandırmak amacıyla hazırlanmıştır. #### **Makaleleri** Ali Yar’ın altı matematik konulu makalesi tespit edilmiştir. Bunlardan beşi Darülfünun Fünûn Fakültesi Mecmuası’nda yayımlanmıştır: - *Cebr-i ‘Âdî Meselesi*: Hiperbol eğrileri üzerine cebirsel düzenlemeler ve grafik çizimi, - *Cebr-i ‘Âdî*: İkizkenar hiperbol grafiği çizimi, - *Cebir*: y²=x³+bx eğrisi üzerine kökler ve büküm noktaları analizi, - *Muadelâtın Kabiliyet-i Halli Hakkında*: Wroński’nin yüksek derece denklemleri üzerine eleştirel analiz, - *Riyazat-ı Sırfede Usul*: Jules Tannery’den çevrilmiş, matematik felsefesi üzerine bir makale, - *Sur la forme associée d’un cercle de l’espace*: Plücker koordinatları üzerine Fransızca yayımlanan çalışma. ### **Kozmografya Eseri ve Astronomi Eğitimi** Ali Yar, lise düzeyinde astronomi eğitimi için *Kozmografya* adlı eseri 1933 yılında yayımladı. Kitap yirmi bölümden oluşmakta olup, gökyüzü hareketleri, güneş sistemi, harita teknikleri, fiziksel rasat aletleri, gezegenler ve yıldızlar gibi konuları kapsamaktadır. Eser, Cumhuriyet döneminde liselerde astronomi öğretiminin bir örneği olmuştur. ## Academic Sources and References 1. Bayam Takıcak, S. Betül. “Osmanlı ve Cumhuriyet Dönemi Matematikçilerinden Ord. Prof. Ali Yar’ın Matematik Kitapları.” ERDEM, Sayı 77 (Aralık 2019): 217-238. Erişim 15 Mayıs 2025. https://dergipark.org.tr/tr/pub/erdem/issue/50919/656940. 2. Bayam Takıcak, S. Betül. “Osmanlı ve Cumhuriyet Dönemi Matematikçilerinden Ord. Prof. Ali Yar’ın Matematik Kitapları.” ERDEM, Sayı 77 (Aralık 2019): 217-238. PDF Erişim 15 Mayıs 2025. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/878170. 3. Unat, Yavuz. “1933 Yılında Ali Yar Tarafından Yazılmış Lise III Kozmografya Kitabı ve Liselerde Astronomi Dersleri.” Kastamonu Eğitim Dergisi 24, no. 4 (Eylül 2016): 2073-2088. Erişim 15 Mayıs 2025. http://erdem.gov.tr/tam-metin/5/tur.