--- title: Akdamar (Ahtamar) Kutsal Haç Kilisesi slug: akdamar-ahtamar-kutsal-hac-kilisesi url: /detay/akdamar-ahtamar-kutsal-hac-kilisesi type: article language: Türkçe entity: primary: Akdamar (Ahtamar) Kutsal Haç Kilisesi type: article disambiguation: Akdamar (Ahtamar) Kutsal Haç Kilisesi: Van Gölü'ndeki tarihi Ermeni kilisesi, anıt müze olarak ziyaret edilebilir. 9. yy mimarisi. categories: - name: Genel Kültür slug: genel-kultur url: /kategori/genel-kultur - name: Seyahat Ve Turizm slug: seyahat-ve-turizm url: /kategori/seyahat-ve-turizm - name: Tarih slug: tarih url: /kategori/tarih tags: - AkdamarAdasıTuru - VanGeziRehberi - MimariMiras - TürkiyeTarihi - ErmeniKültürü - HaçKilisesi - AkdamarAdası - TarihiKilise - ErmeniMimarlığı - Ahtamar - AkdamarKutsalHaçKilisesi - VanGezi - DoğuAnadolu - Vantarihi - vangölü author: Muhammed Samed Acar created_at: 2025-04-01T13:45:28.821249+03:00 updated_at: 2026-03-24T18:03:48.793508+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/04/01/ZgUcNh5sdAruwSa6P8fs8SZAzPbMXRyc.jpg --- # Akdamar (Ahtamar) Kutsal Haç Kilisesi ## KURE Information Cards ### KURE Information Card: Akdamar (Ahtamar) Kutsal Haç Kilisesi ![Akdamar Ant Müzesi (13).jpg](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/04/01/FwgVPynQhEVgE5lkINMY3z23Rma3DddP.jpg) | Field | Value | |-------|-------| | Malzeme(ler) | Kesme taş | | Mimari Stil | Ermeni Hripsime tipi (dört yapraklı yonca planı, merkezi kubbe) | | Orijinal Amaç | Saray kilisesi (Kutsal Haç’ın bir parçasını muhafaza etmek) | | Kuruluş Tarihi(Metin) | 915-921 (Vaspurakan Kralı I. Gagik Ardzruni tarafından yaptırıldı) | | Mimar(lar) | Keşiş Manuel | | Konum | Akdamar Adası,Türkiye,Van,Gevaş,Van Gölü | ## Article Content **Akdamar Anıt Müzesi**, Türkiye’nin [Van](/tr/detay/van-2/llms.txt) iline bağlı Gevaş ilçesi yakınlarında, [Van Gölü](/tr/detay/van-golu-2/llms.txt)’nün ikinci büyük adası olan Akdamar Adası’nda [yer](/tr/detay/yer-2/llms.txt) alan tarihi bir Ermeni kilisesidir. Bir diğer ismiyle **Kutsal Haç Kilisesi**, Ermeni Vaspurakan Kralı I. Gagik Ardzruni tarafından 915-921 yılları arasında [Mimar](/tr/detay/mimar-2/llms.txt) Keşiş Manuel’e inşa ettirilmiş bir [saray](/tr/detay/saray-2/llms.txt) kilisesidir. Abbasilere bağlı olarak 908-1021 yılları arasında Van ve çevresinde [hüküm](/tr/detay/hukum-2/llms.txt) süren Vaspurakan Krallığı’nın kültürel ve mimari mirasını yansıtan [yapı](/tr/detay/yapi-2/llms.txt), 2007 yılında restore edilerek anıt [müze](/tr/detay/muze-2/llms.txt) statüsünde ziyarete açılmıştır. Mimari özellikleri, [taş](/tr/detay/tas/llms.txt) kabartmaları ve [tarihsel](/tr/detay/tarihsel-2/llms.txt) geçmişiyle [dünya](/tr/detay/dunya-2/llms.txt) mimarlık tarihinde [önemli](/tr/detay/onemli-0325c/llms.txt) bir yere sahiptir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2026/03/24/STKqaBepd114kjo920cKP6IqaT9skCiC.jpg) *Akdamar (Ahtamar) Anıt Müzesi (Kültür Portalı)* #### **Tarihçe** [Kilise](/tr/detay/kilise-4/llms.txt), Vaspurakan Kralı I. Gagik Ardzruni tarafından 915-921 yılları arasında saray kompleksi bünyesinde yaptırılmıştır. Thomas Ardzruni’nin eserine göre, Gagik’in bizzat tasarladığı ve inşaatına nezaret ettiği saray, kilise ve surlar beş yıl [gibi](/tr/detay/gibi-749510/llms.txt) [kısa](/tr/detay/kisa/llms.txt) bir sürede tamamlanmıştır. 908 yılında Vaspurakan Krallığı’nın başkenti Akdamar Adası’na taşınmış, [ada](/tr/detay/ada-748824/llms.txt) bu dönemde saraylar, liman, [kasaba](/tr/detay/kasaba-3/llms.txt) ve çarşılarla donatılmıştır. Kilisenin amacı, 7. yüzyılda İran’dan [Kudüs](/tr/detay/kudus-2/llms.txt)’e, oradan Van’a getirilen [Kutsal](/tr/detay/kutsal-2/llms.txt) [Haç](/tr/detay/hac-3/llms.txt)’ın bir parçasını muhafaza etmekti. Vaspurakan Krallığı, 1021-1022 yıllarında Bizans İmparatoru II. [Basil](/tr/detay/basil-72045/llms.txt) tarafından ilhak edilince, son [kral](/tr/detay/kral-751332/llms.txt) Senekerim 40.000 Ermeni ile Sivas ve Kayseri civarına [göç](/tr/detay/goc-2/llms.txt) ettirilmiştir. Bu olayla [birlikte](/tr/detay/birlikte/llms.txt) kilise, saray kilisesi işlevini yitirerek manastıra dönüştürülmüştür. 1113 yılında ek yapılarla genişletilen yapı, 1895’e kadar Ermeni Patrikliği’nin merkezi olmuştur. 16. yüzyıldan itibaren adada sivil yerleşim sona ermiş, ancak manastır varlığını sürdürmüştür. 19. yüzyılın sonlarına kadar yaklaşık 300 keşişin yaşadığı manastır, 1895 ve 1915 olaylarından sonra terk edilmiş, 1918’de ada tamamen boşalmıştır. Bu süreçte manastır yapıları yıkılmış, kilise ve ek bölümler [harap](/tr/detay/harap/llms.txt) olmuştur. [Kültür](/tr/detay/kultur-2/llms.txt) ve Turizm Bakanlığı tarafından 2005’te başlatılan restorasyon çalışmaları 2006’da tamamlanmış, kilise 2007’de anıt müze olarak hizmete açılmıştır. 2006’daki bilimsel kazılar (3.435 m²’lik alan), kilisenin güneyindeki [avlu](/tr/detay/avlu-2/llms.txt), [hücre](/tr/detay/hucre-2/llms.txt) odaları, [servis](/tr/detay/servis/llms.txt) bölümü, sarnıç ve [ruhban](/tr/detay/ruhban/llms.txt) okulunu [gün](/tr/detay/gun-4/llms.txt) yüzüne çıkarmıştır. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/04/01/zoVhxZHC4yeYYKkywsd14yD61lCn2HFO.jpg) *Akdamar (Ahtamar) Kutsal Haç Kilisesi (Kültür Portalı)* #### **Mimari Özellikler** Akdamar Kilisesi, Ermeni mimarisinde “Hripsime tipi” olarak bilinen [kare](/tr/detay/kare-748449/llms.txt), köşe nişli, dört yapraklı yonca planına sahiptir. Merkezi kubbeli haç planlı yapının orta mekânı, yüksek kasnaklı bir [kubbe](/tr/detay/kubbe-2/llms.txt) ve dıştan piramidal külahla örtülüdür. Kubbenin yüksekliği, yapıda [dikey](/tr/detay/dikey/llms.txt) etkiyi vurgular. [Batı](/tr/detay/bati-4/llms.txt) ve güneydeki kapılarla girilen kilise, [doğu](/tr/detay/dogu-751789/llms.txt)-batı doğrultusunda [dikdörtgen](/tr/detay/dikdortgen-748450/llms.txt) bir alana oturur. Merkezi kubbe, batıdaki iki serbest [ayak](/tr/detay/ayak-4/llms.txt) ve doğudaki [apsis](/tr/detay/apsis-ebb00/llms.txt) duvarına dayanan kemerlerle desteklenir. Doğu apsis beş köşelidir ve iki yanındaki hücrelerle çevrilidir. Batı haç kolu kaburgalı kubbe ile örtülmüştür. Yapı, kesme taş malzeme ile inşa edilmiştir. Dış cepheleri, zengin figürlü taş kabartmalarla süslenmiştir. Batıdaki jamatun (1763’te eklenmiştir), kare planlı ve dokuz bölümlü olup çapraz tonozlarla örtülüdür. Jamatun’un girişi [mukarnas](/tr/detay/mukarnas-2/llms.txt) kavsaralıdır ve [çan](/tr/detay/can-2/llms.txt) kulesi olarak düzenlenmiştir. Kilisenin kuzeydoğusundaki şapel (1296-1336), güneydeki çan kulesi (18. yüzyıl sonu) ve diğer ek yapılar sonraki dönemlerde inşa edilmiştir. İç mekândaki freskler (büyük ölçüde bozulmuş), Hz. İsa ile ilgili sahneleri içerir. Mimari plastikte Orta [Asya](/tr/detay/asya-2/llms.txt) [Türk](/tr/detay/turk/llms.txt) Sanatı etkileri de gözlemlenir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/04/01/qoY0Bc7heKMINqbBGU2C5a2vFh0Hu0GO.jpg) *Akdamar (Ahtamar) Kutsal Haç Kilisesi (Kültür Portalı)* #### **Taş Kabartmalar ve Süslemeler** Kilisenin dış cepheleri, bordürler halinde kuşatan figürlü taş kabartmalarla dikkat çeker. İncil ve [Tevrat](/tr/detay/tevrat-2/llms.txt)’tan sahneler (Yunus [Peygamber](/tr/detay/peygamber-2/llms.txt)’in denize atılması, Hz. [Meryem](/tr/detay/meryem-2/llms.txt) ve Hz. İsa, Hz. [Âdem](/tr/detay/adem-2/llms.txt) ile Hz. Havva’nın cennetten çıkarılması, Hz. Davut ile Golyat, [aslan](/tr/detay/aslan-3/llms.txt) ininde Daniel), dini figürler (havariler, peygamberler), Ermeni asiller, saray yaşantısı, [av](/tr/detay/av-3/llms.txt) sahneleri, hayvanlar (aslan, tavşan vb.), bitkisel (asma sarmaşığı) ve geometrik motifler tasvir edilmiştir. Batı cephede Kral Gagik’in kilise maketini sunduğu bir [sahne](/tr/detay/sahne-3/llms.txt), doğu cephede Abbasi Halifesi Muktedir’in başı haleli ve bağdaş kurmuş tasviri yer alır. Dört alınlıkta İncil yazarları boydan betimlenmiştir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/04/01/9npPZ4KZfNgGDEHqsKKrpmIkET2gmUtO.jpg) *Akdamar (Ahtamar) Kutsal Haç Kilisesi (Kültür Portalı)* #### **Adanın ve Kilisenin Adı** Kilise, adını Akdamar Adası’ndan alır. “Akdamar” (eski adıyla Ahtamar), [halk](/tr/detay/halk-2/llms.txt) arasında bir efsaneyle açıklanır: Adada yaşayan bir keşişin kızı Tamara’ya âşık olan bir genç, her gece yüzerek adaya gelir. Bir [fırtına](/tr/detay/firtina-750022/llms.txt) gecesinde genç boğulur ve “Ah Tamara!” diye haykırarak ölür. Tamara da kederinden hayatını kaybeder. Bu olaydan sonra ada “Ahtamar” olarak anılmış, zamanla “Akdamar”a dönüşmüştür. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/04/01/sK6DtgNpKQZZJXN1cok53M8ggvgCZhCK.jpg) *Akdamar (Ahtamar) Kutsal Haç Kilisesi (Kültür Portalı)* #### **Günümüzdeki Durumu** Van Gölü’nün kıyısına 4 km uzaklıktaki Gevaş’tan yaklaşık 20 dakikalık tekne yolculuğuyla ulaşılan Akdamar Adası ve kilisesi, her yıl [yerli](/tr/detay/yerli-2/llms.txt) ve yabancı turistler tarafından ziyaret edilir. Akdamar Anıt Müzesi olarak da bilinen kilise, 2015 yılında **UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesine** eklenmiştir. ## Academic Sources and References 1. Kültür Portalı. "Akdamar Anıt Müzesi / Kilisesi - Van" Türkiye Kültür Portalı. Erişim 1 Nisan 2025. https://kulturportali.gov.tr/turkiye/van/gezilecekyer/akdamar-klses 2. "Akdamar Efsanesi". Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi. Erişim 1 Nisan 2025. https://www.yyu.edu.tr/Birimler/884/sayfalar/8001 3. Kültür Portalı. "Akdamar Anıt Müzesi Dış Cephe Kabartmaları" Türkiye Kültür Portalı. Erişim 24 Mart 2026. https://www.kulturportali.gov.tr/portal/akdamar-anit-muzesi-dis-cephe-kabartmalari?ysclid=mn4mvc018x819465225 4. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. "Akdamar Anıt Müzesi (Kilisesi) (Van) (2015)". T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. Erişim 1 Nisan 2025. https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-137897/akdamar-anit-muzesi-kilisesi-van-2015.html 5. UNESCO. "Akdamar Church" UNESCO. Erişim 24 Mart 2026. https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6035/