--- title: Ağrı (İl) slug: agri-il-4 url: /detay/agri-il-4 type: article language: Türkçe entity: primary: Ağrı (İl) type: article disambiguation: Ağrı ili: Türkiye'nin Doğu Anadolu'sunda, tarihi ve coğrafi öneme sahip bir il. Ağrı Dağı'nın eteklerinde, zengin bir tarihi miras. categories: - name: Genel Kültür slug: genel-kultur url: /kategori/genel-kultur - name: Seyahat Ve Turizm slug: seyahat-ve-turizm url: /kategori/seyahat-ve-turizm - name: Coğrafya slug: cografya-2 url: /kategori/cografya-2 tags: - Diyadin Kaplıcaları - İshak Paşa Sarayı - Ağrı - Ağrı Dağı - Urartular author: Sümeyra Uzun created_at: 2025-02-13T15:19:37.480462+03:00 updated_at: 2025-04-17T12:06:15.368886+03:00 --- # Ağrı (İl) ## KURE Information Cards ### KURE Information Card: Ağrı (İl) ![Ekran görüntüsü 2025-02-13 152723.png](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/02/13/vatyx1mX2veo9rzezNuNwTMcwaemY2TN.png) | Field | Value | |-------|-------| | Yüz Ölçümü(Metin) | 11.099 km² | | Vali(ler) | Mustafa Koç | | Ülke(ler) | Türkiye | | Plaka Kodu(Metin) | 04 | | İklim(ler) | Karasal İklim | | Bölge(ler) | Doğu Anadolu Bölgesi | | Belediye Başkanı(ları) | Hazal Aras | | Alan Kodu(ları)(Metin) | 472 | | Nüfus(Metin) | 499.801 (2023) | | Önemli Yapı(lar) | Diyadin Kaplıcaları,İshak Paşa Sarayı | ## Article Content [Ağri](/tr/detay/agri-2/llms.txt) ili, Türkiye’nin [Doğu](/tr/detay/dogu-751789/llms.txt) [Anadolu](/tr/detay/anadolu-4/llms.txt) Bölgesi’nde [yer](/tr/detay/yer-2/llms.txt) almakta olup, tarih boyunca çeşitli uygarlıklara [ev](/tr/detay/ev-2/llms.txt) sahipliği yapmış bir [bölge](/tr/detay/bolge-2/llms.txt) olarak dikkat çekmektedir. Coğrafi konumu itibariyle, [Asya](/tr/detay/asya-2/llms.txt) ve Anadolu arasındaki geçiş yolları üzerinde bulunması nedeniyle tarih boyunca pek çok kavmin ve devletin ilgisini çekmiştir. ### **Tarihçe** Ağri'nın bilinen en eski sakinleri Hurriler olup, bu kavim M.Ö. 1340-M.Ö. 1200 yılları arasında bölgeye yerleşmiş ancak [uzun](/tr/detay/uzun/llms.txt) [süre](/tr/detay/sure-750120/llms.txt) kalamamıştır. Daha sonra Urartular, [Van Gölü](/tr/detay/van-golu-2/llms.txt)’nün kuzey ve kuzeydoğusunda yayılma politikası izleyerek Ağri topraklarına kadar ilerlemişlerdir. Urartu Krallarından Menua (M.Ö. 810-M.Ö. 786) döneminde bölgeye yönelik seferler düzenlenmiş olup, Ağri Dağı yamaçlarında ele geçirilen Urartu yazıtları bu hakimiyetin kanıtı olarak gösterilmektedir. Urartuların zayıflamasını takiben M.Ö. 7. yüzyılda Kimmerler bölgeye gelmiş, ancak kalıcı bir [hâkimiyet](/tr/detay/hakimiyet/llms.txt) kuramamışlardır. Daha sonra Medler, Asur Devleti’nin yıkılması ile Ağri ve çevresini topraklarına katmış, Persler ise Medler’i ortadan kaldırarak Ahameniş İmparatorluğu'na bölgeyi dahil etmişlerdir. M.Ö. 331 yılında Büyük İskender'in Pers Kralı III. Darius'u yenmesiyle Anadolu'ya yönelik Helenistik etkiler görülmeye başlamıştır. Roma ve Bizans dönemlerinde bölge, çeşitli el değiştirmeler yaşamıştır. M.S. 7. yüzyılda Hz. [Osman](/tr/detay/osman-2/llms.txt) döneminde İslam orduları Ağri ve çevresini fethetmiş, ancak Abbasiler döneminde Bizans ile müadele devam etmiştir. 1071 Malazgirt Savaşı sonrasında ise [Selçuklular](/tr/detay/selcuklular/llms.txt) bölgeyi kontrol altına almış ve türkleşme süreci başlamıştır. ##### **Moğol, Akkoyunlu ve Osmanlı Dönemleri** 13.yüzyılda [Moğollar](/tr/detay/mogollar-2/llms.txt) bölgeyi istilaya uğratıp kontrol etmeye başlamıştır. Ardından Celayirliler ve İlhanlılar bölgeye hâkim olmuş, hatta İlhanlılar bazı zamanlar kurultaylarını Ağri Dağı eteklerinde yapmıştır. 15. yüzyılın başlarında [Karakoyunlular](/tr/detay/karakoyunlular-2/llms.txt) ve [Akkoyunlular](/tr/detay/akkoyunlular-2/llms.txt) bölgede [önemli](/tr/detay/onemli-0325c/llms.txt) bir siyasi güce sahip olmuştur. 1514 yılında Yavuz Sultan Selim’in [Şah](/tr/detay/sah-3/llms.txt) İsmail’e karşı düzenlediği Çaldıran Savaşı sonrasında bölge Osmanlı Devleti’nin kontrolüne geçmiştir. Osmanlı döneminde bölge çeşitli sancaklara bağlı olarak idare edilmiş, [Van](/tr/detay/van-2/llms.txt) ve [Erzurum](/tr/detay/erzurum-2/llms.txt) eyaletleri arasında el değiştirmiştir. 19. yüzyılda Osmanlı-İran savaşları bölgenin stratejik önemini daha da artırmıştır. 1828-1829, 1854-1856 ve 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşlarında Ağri, [kısa](/tr/detay/kisa/llms.txt) süreli Rus işgaline uğramıştır. ##### **Cumhuriyet Dönemi** Cumhuriyetin ilanı sonrasında, 1927 yılında Ağri il merkezi olmuş, 1938 yılında ise ismi Karaköse'den Ağri olarak değiştirilmiştir. Bu isim değişikliği, bölgedeki en büyük coğrafi oluşum olan Ağri Dağı'ndan esinlenerek yapılmıştır. ### **Coğrafi Yapı** Ağırı ili, Türkiye’nin Doğu Anadolu Bölgesi’nde yer almakta olup, özellikle morfolojik, hidrografik ve iklimsel özellikleriyle dikkat çeken bir yapıya sahiptir. Coğrafi konumu itibariyle kuzeyde [Kars](/tr/detay/kars-2/llms.txt) ve Iğdır, batıda Erzurum ve [Muş](/tr/detay/mus-3/llms.txt), güneyde Bitlis ve Van, doğuda ise İran ile sınır oluşturmaktadır. Yüzölçümü 11.099 km² olan Ağırı ili, Türkiye yüzölçümünün yaklaşık %1,4’ünü kaplamaktadır. [Deniz](/tr/detay/deniz-750021/llms.txt) seviyesinden ortalama 1640 metre yükseklikte bulunan Ağırı, genel olarak dağlık ve engebeli bir araziye sahiptir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/02/13/SxEUJkRRIYuXutDrYFM18s9ogvnRahit.png) [Ağrı Dağı](https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/agri/fotograflar) ##### **Topografya ve Jeolojik Yapı** Ağırı'nın topoğrafinin büyük bir kısmı dağlardan oluşmaktadır. İl topraklarının %46’sı dağlık alanlar, %29’u ovalar, %18’i platolar ve %7’si yaylalardan oluşmaktadır. Ağırı ili, [Alp](/tr/detay/alp-2/llms.txt)-Himalaya volkanik kuşağının etkisi altındadır ve bölgede volkanik dağlar yaygındır. Büyük Ağırı Dağı (5.137 m) ve [Küçük](/tr/detay/kucuk-750344/llms.txt) Ağırı Dağı (3.896 m) ilin en dikkat çekici yüksek alanlarıdır. Bunun yanı [sıra](/tr/detay/sira-3/llms.txt) Tendürek Dağı (3.533 m), Süp [han](/tr/detay/han-2/llms.txt) Dağı (4.049 m) ve Kösedağ (3.340 m) bölgedeki önemli yüksek alanlardandır. Tendürek Dağı, aynı zamanda Türkiye'nin en aktif yanardağlarından biri olarak bilinmektedir. Ağırı ilinin jeolojik evrimi dört temel dönemde incelenmektedir. Paleozoik dönemde şekillenen bölgede, Kretase döneminde ofiyolitli melanj oluşmuş ve bu dönemde kumtaşı, kireçtaşı ve tülflerden oluşan yapılar öne çıkmıştır. ##### **Ovalar ve Akarsular** Ağırı ilindeki ovalar genellikle fay hatları ve dağlarla sınırlanmış olup geniş bir alan kaplamamaktadır. En önemli ovalar Ağırı Ovası, Eleşkirt Ovası, Patnos Ovası, Doğubayazıt Ovası ve Tutak Ovası'dır. Bu ovalar tarım ve hayvancılık açısından [önem](/tr/detay/onem/llms.txt) [arz](/tr/detay/arz-6/llms.txt) etmekte olup, tahıl, [şeker pancarı](/tr/detay/seker-pancari-e6249/llms.txt) ve yem bitkilerinin yetiştirildiği alanlardır. Bölgedeki en büyük akarsu Fırat Nehri’nin [ana](/tr/detay/ana-751169/llms.txt) kollarından biri olan Murat Nehri’dir. Murat Nehri, Diyadin'den doğan akarsuların Aladağ ve Muratbaşı Dağı'ndan gelen kollarıyla birleşerek Eleşkirt ve Malazgirt ovalarına doğru akışmaktadır. ##### **İklim ve Bitki Örtüsü** Ağırı ilinde [kara](/tr/detay/kara-749397/llms.txt) iklimi hakimdir. Yazlar sıcak ve [kurak](/tr/detay/kurak-03cac/llms.txt), kışlar soğuk ve sert geçmektedir. Yıllık ortalama sıcaklıklar 6,2–9,2 °C arasında [değişim](/tr/detay/degisim-b8cd0/llms.txt) göstermektedir. En yüksek sıcaklık 39,9 °C ([Ağustos](/tr/detay/agustos-748432/llms.txt)), en düşük sıcaklık ise -45,6 °C ([Ocak](/tr/detay/ocak-2/llms.txt)) olarak kaydedilmiştir. [Kar](/tr/detay/kar-5/llms.txt) yağışlı [gün](/tr/detay/gun-4/llms.txt) sayısı ortalama 44,8 olup, kar örtüsü yaklaşık 116,8 gün boyunca yerde kalmaktadır. Bölgenin [bitki](/tr/detay/bitki-2/llms.txt) örtüsü genellikle [bozkır](/tr/detay/bozkir-3/llms.txt) steplerinden oluşmaktadır. İklim koşulları nedeniyle ormanlık alan [yok](/tr/detay/yok-749611/llms.txt) denecek kadar az olup, dağlar ve ovalar genel olarak otsu bitkilerle kaplıdır. Bozkır ekosistemi en çok Eleşkirt, Ağırı [merkez](/tr/detay/merkez/llms.txt) ve Yukarı Murat Irmağı bölgelerinde yoğunluk kazanmaktadır. ##### **Kaplıcalar ve Termal Kaynaklar** Ağırı ili termal kaynaklar bakımından zengin olup, Diyadin ilçesinde bulunan kaplıcalar 75 °C'ye kadar ulaşan [su](/tr/detay/su-4/llms.txt) sıcaklıklarıyla dikkat çekmektedir. Termal sular çeşitli rahatsızlıklara iyi geldiği belirtilerek hem yerel [halk](/tr/detay/halk-2/llms.txt) hem de ziyaretçiler tarafından kullanılmaktadır. ### **Ekonomik Yapısı** Ağırı ili, ekonomik yapısı ağırlıklı olarak tarım ve hayvancılığa dayanan bir bölge olup, [sanayi](/tr/detay/sanayi-2/llms.txt) ve madencilik faaliyetleri görece sınırlı bir gelişme göstermektedir. Bölgenin ekonomik potansiyeli, doğal kaynaklar, iklim şartları ve coğrafi yapıyla yakından ilişkilidir. ##### **Tarım** Ağırı ilinin temel ekonomik faaliyetlerinden biri tarımdır. Ancak, dağlık ve engebeli [arazi](/tr/detay/arazi-4/llms.txt) yapısı nedeniyle tarıma elverişli alanlar sınırlıdır. Toplam tarım arazisinin kısıtlı olmasına rağmen, bölgede [buğday](/tr/detay/bugday-2/llms.txt), [arpa](/tr/detay/arpa-2/llms.txt) ve şeker pancarı [gibi](/tr/detay/gibi-749510/llms.txt) dayanıklı tahıl ürünleri yetiştirilmektedir. Bunun yanı sıra Murat Suyu bataklığı civarında [pamuk](/tr/detay/pamuk-2/llms.txt), kendir, pirinç, mısır ve [çavdar](/tr/detay/cavdar/llms.txt) yetiştirilmektedir. Sulanabilir arazinin sınırlı olması tarımsal verimliliği azaltmaktadır. Bu nedenle, Doğu Bayezid, Patnos ve Tutak ovalarında sulama projeleri geliştirilmektedir. ##### **Hayvancılık** Bölgenin en önemli ekonomik faaliyetlerinden biri hayvancılıktır. Tarıma elverişli alanların sınırlı olması ve geniş otlakların bulunması nedeniyle hayvancılık önemli bir gelir kaynağıdır. Koyun yetiştiriciliği en [yaygın](/tr/detay/yaygin-748456/llms.txt) hayvancılık faaliyetidir. Bunun yanı sıra sığır, manda ve kğçükbaş [hayvan](/tr/detay/hayvan-2/llms.txt) yetiştiriciliği de yapılmaktadır. Geniş meralar ve yaylalar hayvancılık faaliyetleri için uygun [ortam](/tr/detay/ortam/llms.txt) sağlamaktadır. [Göçebe](/tr/detay/gocebe/llms.txt) hayvancılık, özellikle kırsal alanlarda yaygın bir uygulama olarak devam etmektedir. Hayvansal ürünler arasında et, süt ve yün önemli bir yere sahiptir. ##### **Madencilik** Ağırı ilinde madencilik faaliyetleri sınırlı olmakla [birlikte](/tr/detay/birlikte/llms.txt), bazı [maden](/tr/detay/maden/llms.txt) yatakları tespit edilmiştir. Bölgede [asbest](/tr/detay/asbest-3/llms.txt), [kükürt](/tr/detay/kukurt-2/llms.txt), ponza taşı, [tuz](/tr/detay/tuz-749993/llms.txt), maden suyu, sıcak su kaynakları, çimento hammaddesi, kireç, tuğla ve kiremit yapımında kullanılan malzemeler bulunmaktadır. Ayrıca Eleşkirt bölgesinde [linyit](/tr/detay/linyit-2/llms.txt) yatakları tespit edilmiş olup, bu kaynakların ekonomik değeri ve işlenebilirlik düzeyi sınırlıdır. ##### **Sanayi ve Ticaret** Sanayi sektörü bölgede yeni gelişmekte olup, ağırlıklı olarak tarım ve hayvancılık ürünlerinin işlenmesine dayanmaktadır. Ağırı'daki başlıca sanayi tesisleri arasında 1984 yılında faaliyete geçen [şeker](/tr/detay/seker-751562/llms.txt) fabrikası, Doğu Bayezid Yem Fabrikası, Ağırı Tuğla Fabrikası, Et-Balık Kurumu Kombinası, peynir ve tereyağı fabrikaları, un fabrikaları ve [halı](/tr/detay/hali-22757/llms.txt)-kilim atölyeleri yer almaktadır. Bölgede tiftik işi öne çıkmakta olup, tiftikten yapılan başlıklar, eldivenler ve atkılar geleneksel el sanatlarının bir parçasıdır. Ayrıca, Doğu Bayezid, Karaköse ve Taşlıçay bölgelerinde kilim ve halı dokumacılığı yaygındır. Bu ürünler iç ve dış pazarlara sunulmakta olup, bölgesel ticarette önemli bir yere sahiptir. ##### **Enerji ve Ulaşım** Enerji sektörü bölgede gelişme aşamasındadır. Diyadin hidroelektrik santrali ile Patnos ve Şekerovasi barajları için projelendirme çalışmaları sürmektedir. Bu projeler, tarımsal sulama kapasitesini artırmak ve enerji ihtiyacını [karşılamak](/tr/detay/karsilamak/llms.txt) amacıyla planlanmaktadır. Ağırı ili, Türkiye ile Asya arasında stratejik bir kara yolu [bağlantı](/tr/detay/baglanti-2/llms.txt) noktasındadır. [Trabzon](/tr/detay/trabzon-2/llms.txt)-Erzurum-Tebriz yolu bölgenin en önemli kara yolu hattı olup, bu [hat](/tr/detay/hat/llms.txt) üzerinde bulunan Gürbulak Sınır Kapısı, Türkiye- İran arasındaki ticari geçiş noktalarından biridir. Bunun yanı sıra, Ağırı-Patnos-Van ve Ağırı-Doğu Bayezid-Iğdır-Kars yolları da bölgede ulaşım ağını oluşturan önemli güzergahlardır. [Kış](/tr/detay/kis-4/llms.txt) aylarında bölgeye yoğun kar yağışı düştüğü için ulaşım [zaman](/tr/detay/zaman-2/llms.txt) zaman aksayabilmektedir. ### **Demografik Yapı** Ağırı ili, yüzölçümü bakımından Türkiye’nin 26. büyük ili olmasına rağmen, [nüfus](/tr/detay/nufus/llms.txt) yoğunluğu düşüktür. ADNKS verilerine göre ilde toplam nüfus 500.000’in üzerinde olup, nüfus yoğunluğu Türkiye ortalamasının altında seyretmektedir. İlin nüfus artış hızı, bölgede yaşanan ekonomik ve sosyal dinamiklere bağlı olarak değişkenlik göstermektedir. Kentleşme oranı son yıllarda artış göstermekte olup, nüfusun büyük bir kısmı kırsal alanlarda yaşamaya devam etmektedir. [Kent](/tr/detay/kent/llms.txt) nüfusunun artmasında, ekonomik sebeplerle kırsaldan kentlere olan iç göçlerin etkili olduğu gözlemlenmektedir. ##### **Göç Hareketleri** Ağırı ili, yüksek oranlı [göç](/tr/detay/goc-2/llms.txt) veren illerden biri olup, nüfus hareketliliği ağırlıklı olarak ekonomik koşullara bağlıdır. Tarım ve hayvancılığın temel geçim kaynağı olduğu bölgede, sanayi ve istihdam olanaklarının sınırlı olması nedeniyle göç hareketleri daha çok büyük şehirlere yönelik olmaktadır. Göç eden nüfus genellikle İstanbul, İzmir, [Ankara](/tr/detay/ankara-2/llms.txt) ve [Bursa](/tr/detay/bursa-2/llms.txt) gibi sanayileşmiş illere yönelmekte olup, bu [durum](/tr/detay/durum-5/llms.txt) bölgedeki nüfus yapısında dengesizliğe [yol](/tr/detay/yol-3/llms.txt) açmaktadır. Göç hareketleri nedeniyle bölgede işgücü kaybı ve ekonomik daralma yaşanmakta, ayrıca kırsal alandaki nüfus azalmaktadır. ##### **Kent-Kırsal Nüfus Dağılımı** Ağırı ili genelinde kent nüfusu artmaktadır, ancak kırsal nüfus halen önemli bir orana sahiptir. Tarım ve hayvancılığın yaygın olduğu kırsal bölgelerde, nüfusun büyük bir kısmı bu faaliyetleri sürdürmektedir. Ancak, kentsel bölgelerde yaşanan sanayileşme ve ticaretin gelişmesi, kent nüfusunu artırmaya devam etmektedir. Kentsel alanlara yönelik göçler sonucu, Ağırı merkez ve Doğu Bayezid gibi ilçelerde nüfus yoğunlaşmaktadır. Özellikle sınır ticaretinin [etkin](/tr/detay/etkin/llms.txt) olduğu Doğu Bayezid, [ticaret](/tr/detay/ticaret-3/llms.txt) ve ulaşım olanakları nedeniyle göç almaktadır. ##### **Yaş ve Cinsiyet Dağılımı** Ağırı ili, genç bir nüfus yapısına sahiptir. Doğum oranları Türkiye ortalamasına göre yüksek olup, nüfusun büyük bir kısmı 0-14 [yaş](/tr/detay/yas-3/llms.txt) grubunda yer almaktadır. Nüfus piramidi incelendiğinde, bölgede genç nüfusun fazla olmasının ekonomik ve sosyal etkileri dikkate değerdir. Cinsiyet dağılımı dengeli olmakla birlikte, erkek nüfusu [çalışma](/tr/detay/calisma/llms.txt) ve göç hareketleri nedeniyle daha fazla değişkenlik göstermektedir. Erkeklerin çalışma ve istihdam nedeniyle diğer illere göç etmesi, kadın nüfusunun kırsal alanlarda daha fazla yoğunlaşmasına neden olmaktadır. ### **Turizm** - **Ağrı Dağı: **Türkiye’nin ve Avrupa’nın en yüksek zirvesine sahip olan Ağrı Dağı, hem tırmanış hem de doğa yürüyüşü açısından önemli bir turizm noktasıdır ve Nuh’un Gemisi efsanesiyle ilişkilendirilmektedir. - **İshak Paşa Sarayı: **Osmanlı ve Selçuklu mimarisinin önemli bir örneği olan 18. yüzyıldan kalma saray, kalorifer ve kanalizasyon sistemi gibi erken dönem mühendislik unsurlarıyla dikkat çekmektedir. - **Meteor Çukuru: **Doğubayazıt ilçesinde bulunan ve 60 metre derinliğe sahip olan bu çukur, dünyanın en büyük ikinci meteor çukuru olarak kabul edilmektedir. - **Nuh’un Gemisi Kalıntısı: **Ağrı Dağı’nın güneyinde yer alan bu doğal oluşumun, Nuh Tufanı sonucunda oluştuğuna inanılmakta ve turistler tarafından ziyaret edilmektedir. - **Balık Gölü: **Lav seti gölü olan Balık Gölü, 2.250 metre rakımıyla Türkiye’nin en yüksek göllerinden biri olup, ekosistem açısından önemli bir alan oluşturmaktadır. - **Diyadin Kaplıcaları: **Termal sularıyla sağlık turizmi açısından önemli bir yer olan kaplıcalar, mineral bakımından zengin su kaynaklarıyla çeşitli hastalıkların tedavisinde kullanılmaktadır. - **Tendürek Dağı Lav Akıntıları: **Tendürek Volkanı’nın lav akıntılarının oluşturduğu benzersiz jeolojik oluşumlar, bölgenin doğal güzellikleri arasında yer almaktadır. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/02/13/4jsjKE9j2LztJ5s4FUivd8JqFAMGLKuF.png) [İshak Paşa Sarayı](https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/agri/fotograflar) ### **Yerel Yönetim** ##### **Vali** Ağrı’da aktif olarak Valilik görevini Mustafa [Koç](/tr/detay/koc-3/llms.txt) 2022- 2023 yılları arasında Niğde Valisi olarak görev yapmakta iken, 09.08.2023 tarih ve 2023/376 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesiyle Ağrı Valisi olarak atanan Koç, 18.08.2023 tarihi itibarıyla görevine başlamıştır. ##### **İlçeler** ·      Diyadin ·      Doğubayazıt ·      Eleşkirt ·      [Hamur](/tr/detay/hamur-749764/llms.txt) ·      Patnos ·      Taşlıçay, ·      Tutak ## Academic Sources and References 1. Ağrı Belediyesi. "Coğrafi Konum." Erişim tarihi: 13 Şubat 2025. https://www.agri.bel.tr/sayfa/cografi-konum/. 2. Ağrı Valiliği. "Ağrı Valisi Mustafa Koç." Erişim tarihi: 13 Şubat 2025. http://www.agri.gov.tr/vali-mustafa-koc. 3. Ağrı Valiliği. "İlin Tarihi." Erişim tarihi: 13 Şubat 2025. http://www.agri.gov.tr/ilin-tarihi. 4. Ağrı Üniversitesi. "Ağrı Üniversitesi." Erişim tarihi: 13 Şubat 2025. https://www.agri.edu.tr/detail.aspx?id=277&bid=1&tid=7. 5. Ağrı Üniversitesi. "Ağrı Üniversitesi." Erişim tarihi: 13 Şubat 2025. https://www.agri.edu.tr/detail.aspx?id=278&bid=1&tid=7. 6. Ağrı İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü. "Ağrı Merkez." Erişim tarihi: 13 Şubat 2025. https://agri.ktb.gov.tr/TR-392604/agri-merkez.html. 7. Serhat Kalkınma Ajansı (SERKA). "Ağrı Coğrafya." Erişim tarihi: 13 Şubat 2025. https://www.serka.gov.tr/bolgemiz/agri/agri-cografya/. 8. Serhat Kalkınma Ajansı (SERKA). "Ağrı Tarihçe." Erişim tarihi: 13 Şubat 2025. https://www.serka.gov.tr/bolgemiz/agri/tarihce/. 9. Serhat Kalkınma Ajansı (SERKA). "Ağrı’da Gezilecek Yerler." Erişim tarihi: 13 Şubat 2025. https://www.serka.gov.tr/bolgemiz/agri/agri-da-gezilecek-yerler/. 10. Yılmaz, Murat. "21. Yüzyılda Ağrı İlinde Demografik Yapının Değişimi." Erişim tarihi: 13 Şubat 2025. https://www.agri.edu.tr/detail.aspx?id=5868&bid=680&tid=5&dil=tr-TR#:\~:text=%C4%B0l%C3%A7eler%3A%20A%C4%9Fr%C4%B1%20ili%20merkez%20il%C3%A7e,Patnos%2C%20Ta%C5%9Fl%C4%B1%C3%A7ay%2C%20Tutak%20il%C3%A7eleridir. 11. Öztürk, Hülya. "Ağrı’nın Tarihçesi Üzerine Bir Değerlendirme." Erişim tarihi: 13 Şubat 2025. 23 Mayıs 2013. https://www.agri.edu.tr/detail.aspx?id=5868&bid=680&tid=5&dil=tr-TR#:\~:text=%C4%B0l%C3%A7eler%3A%20A%C4%9Fr%C4%B1%20ili%20merkez%20il%C3%A7e,Patnos%2C%20Ta%C5%9Fl%C4%B1%C3%A7ay%2C%20Tutak%20il%C3%A7eleridir.