--- title: Adıyaman (İl) slug: adiyaman-il-7 url: /detay/adiyaman-il-7 type: article language: Türkçe entity: primary: Adıyaman (İl) type: article disambiguation: Adıyaman: Tarihi Nemrut Dağı, Kommagene Krallığı ve zengin kültürüyle büyüleyici bir şehir. UNESCO Dünya Mirası! categories: - name: Seyahat Ve Turizm slug: seyahat-ve-turizm url: /kategori/seyahat-ve-turizm - name: Coğrafya slug: cografya-2 url: /kategori/cografya-2 tags: - Kommagene - Adıyaman - Fırat Nehri - Tütün - Nemrut Dağı author: Mehmet Salih Çoban created_at: 2025-02-18T14:38:47.147597+03:00 updated_at: 2025-04-17T11:56:54.450338+03:00 --- # Adıyaman (İl) ## KURE Information Cards ### KURE Information Card: Adıyaman ![Ekran görüntüsü 2025-02-18 143641.png](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/02/18/dIRiApZgQSKB8MhA8lsa5luHoJAphZUB.png) | Field | Value | |-------|-------| | Yüz Ölçümü(Metin) | 7.614 km² | | Vali(ler) | Osman Varol | | Ülke(ler) | Türkiye | | Plaka Kodu(Metin) | 02 | | İklim(ler) | Karasal İklim | | Bölge(ler) | Güneydoğu Anadolu Bölgesi | | Belediye Başkanı(ları) | Abdurrahman Tutdere | | Nüfus(Metin) | 611.037 | | Alan Kodu(ları)(Metin) | 416 | | Önemli Yapı(lar) | Nemrut Dağı Anıt Kompleksi,Eski Kahta Kalesi (Yeni Kale),Arsemia Antik Kenti,Perre Antik Kenti,Cendere Köprüsü (Septimius Severus Köprüsü) | ## Article Content Adıyaman, Güneydoğu [Anadolu](/tr/detay/anadolu-4/llms.txt) Bölgesi'nde [yer](/tr/detay/yer-2/llms.txt) alan ve tarih boyunca Hititler, Asurlular, Persler, Kommagene Krallığı, Roma ve Bizans [gibi](/tr/detay/gibi-749510/llms.txt) 16 farklı medeniyete [ev](/tr/detay/ev-2/llms.txt) sahipliği yapmış bir şehirdir. Kuzeyde [Malatya](/tr/detay/malatya-2/llms.txt), batıda [Kahramanmaraş](/tr/detay/kahramanmaras-2/llms.txt), güneybatıda Gaziantep, güneydoğuda Şanlıurfa ve doğuda Diyarbakır ile [komşu](/tr/detay/komsu-2/llms.txt) olan [kent](/tr/detay/kent/llms.txt), Bereketli [Hilal](/tr/detay/hilal-3/llms.txt)’in kuzey sınırında konumlanmaktadır. UNESCO [Dünya](/tr/detay/dunya-2/llms.txt) Mirası Listesi'nde yer alan Nemrut Dağı ve Kommagene Uygarlığı'na ait anıtsal heykeller, Adıyaman'ı uluslararası kültürel turizmin [önemli](/tr/detay/onemli-0325c/llms.txt) merkezlerinden biri haline getirmektedir. [Şehir](/tr/detay/sehir-3/llms.txt), tarihî mirasının yanı [sıra](/tr/detay/sira-3/llms.txt) Fırat Nehri ve Atatürk Barajı ile [su](/tr/detay/su-4/llms.txt) kaynakları açısından da zengin olup enerji, tarım ve petrol üretimi ile [ülke](/tr/detay/ulke-2/llms.txt) ekonomisine katkı sağlamaktadır. Akdeniz, [Doğu](/tr/detay/dogu-751789/llms.txt) ve Güneydoğu Anadolu bölgeleri arasında geçiş niteliği taşıyan konumu nedeniyle çeşitli iklim ve [bitki](/tr/detay/bitki-2/llms.txt) örtüsü özelliklerini barındıran Adıyaman, doğal güzellikleri ve arkeolojik kalıntılarıyla tarih, [kültür](/tr/detay/kultur-2/llms.txt) ve doğanın birleştiği bir yerleşim alanıdır. ### **Tarih** Adıyaman, Anadolu’nun en eski yerleşim alanlarından biri olup tarih boyunca farklı medeniyetlerin egemenliğinde kalmıştır. Bölgedeki arkeolojik bulgular, Paleolitik [Çağ](/tr/detay/cag-4/llms.txt)’dan itibaren burada insan yaşamının sürdüğünü göstermektedir. Özellikle Pirin, Zey, Haydaran, Palanlı ve Gümüşkaya gibi bölgelerde yapılan kazılarda tarih öncesi uygarlıklara ait kalıntılar bulunmuştur​. #### **Antik Dönem** Hititlerin egemenliğinde kalan [bölge](/tr/detay/bolge-2/llms.txt), Hitit İmparatorluğu’nun yıkılmasıyla M.Ö. 1200 civarında Hurri ve Mitanni Krallıkları tarafından yönetilmiştir. Daha sonra Kummuh Krallığı, Urartular ve Asurlar bölgeye hâkim olmuştur. Asur Kralı III. Salmanassar döneminde Adıyaman ve çevresinin Asur topraklarına katıldığı bilinmektedir. M.Ö. 6. yüzyılda Pers İmparatorluğu’nun egemenliği altına giren bölge, Büyük İskender’in Persleri yenmesiyle [Makedonya](/tr/detay/makedonya-2/llms.txt) Krallığı’na bağlanmıştır. Büyük İskender’in ölümünden sonra bölge, Seleukos İmparatorluğu'nun kontrolüne girmiştir. M.Ö. 1. yüzyılda ise Seleukosların zayıflamasıyla bağımsızlığını ilan eden Kommagene Krallığı, Adıyaman’ın tarihinde önemli bir [dönem](/tr/detay/donem-3/llms.txt) başlatmıştır. Bu dönemde Nemrut Dağı’nda anıtsal heykeller ve tümülüsler inşa edilmiş, bölge sanatsal ve mimari açıdan gelişmiştir. Kommagene Krallığı’nın en önemli hükümdarı I. Antiochos (MÖ 69-36), Nemrut Dağı’ndaki heykelleri ve tapınakları inşa ettiren hükümdar olarak bilinmektedir. M.S. 72 yılında Roma İmparatorluğu tarafından ilhak edilen Kommagene Krallığı, Roma hâkimiyetine girdikten sonra bir Roma eyaleti olarak yönetilmiş ve bu süreçte [ticaret](/tr/detay/ticaret-3/llms.txt) yolları üzerinde önemli bir [merkez](/tr/detay/merkez/llms.txt) hâline gelmiştir​. #### **Ortaçağ Dönemi** Roma İmparatorluğu’nun bölünmesiyle [birlikte](/tr/detay/birlikte/llms.txt) Adıyaman, Bizans İmparatorluğu’nun egemenliğine girmiştir. Bizanslılar, Sasani saldırıları ve [Arap](/tr/detay/arap/llms.txt) akınlarına karşı bölgeyi tahkim etmişlerdir. 7. yüzyılda Müslüman Araplar, [Emevîler](/tr/detay/emeviler/llms.txt) döneminde bölgeye seferler düzenlemiş ve 670 yılında Muaviye döneminde Adıyaman fethedilmiştir. O dönemde yerleşim, Hısnımansûr adıyla anılmaya başlanmıştır. Bu ismin, Emevî komutanı Mansur bin Cavane veya [Abbâsî](/tr/detay/abbasi/llms.txt) Halifesi Ebû Ca‘[fer](/tr/detay/fer/llms.txt) el-[Mansûr](/tr/detay/mansur-2/llms.txt)’dan geldiği düşünülmektedir​. Bölge, 758 yılında [Abbâsîler](/tr/detay/abbasiler/llms.txt)’in kontrolüne [geçmiş](/tr/detay/gecmis-750335/llms.txt), 926-958 yılları arasında Hamdanîler tarafından yönetilmiş, ancak daha sonra Bizanslılar tarafından geri alınmıştır. 11. yüzyılda [Türk](/tr/detay/turk/llms.txt) akınları başlamış ve 1066 yılında Selçuklu komutanı Gümüştegin tarafından fethedilmiştir. Bölge zamanla [Artuklular](/tr/detay/artuklular/llms.txt), [Eyyûbîler](/tr/detay/eyyubiler-2/llms.txt) ve [Selçuklular](/tr/detay/selcuklular/llms.txt) arasında el değiştirmiş, ardından Moğolların istilasına uğramıştır​. #### **Beylikler ve Osmanlı Dönemi** 13. ve 14. yüzyıllarda Adıyaman, İlhanlılar, [Akkoyunlular](/tr/detay/akkoyunlular-2/llms.txt) ve Dulkadiroğulları Beyliği gibi Türk-İslam devletleri arasında sık sık el değiştirmiştir. 1515 yılında Yavuz Sultan Selim’in Dulkadiroğulları Beyliği’ni Osmanlı topraklarına katmasıyla, bölge Osmanlı egemenliğine girmiştir​. Osmanlı döneminde, Hısnımansûr, Maraş Eyaleti’ne bağlı bir [sancak](/tr/detay/sancak-2/llms.txt) olarak yönetilmiş ve daha sonra 1531 yılında Elbistan sancağına bağlanmıştır. 1563’te yeniden Maraş’a bağlanan Adıyaman, Tanzimat Dönemi’nde 1841’de [kaza](/tr/detay/kaza-2/llms.txt), 1849’da Diyarbekir vilayetine bağlı bir sancak hâline gelmiştir. 1859 yılında Malatya sancağına, 1883’te Mamuretülaziz (Elazığ) vilayetine bağlanmıştır​. #### **Cumhuriyet Dönemi** Osmanlı Devleti’nin dağılmasıyla birlikte Adıyaman, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşundan sonra 1923-1954 yılları arasında Malatya iline bağlı bir ilçe olarak yönetilmiştir. 22 [Haziran](/tr/detay/haziran-748426/llms.txt) 1954’te il statüsüne kavuşarak Besni, Gerger ve Kahta ilçeleri ile birlikte Adıyaman ili oluşturulmuştur. 1958’de Çelikhan, 1960’ta Gölbaşı ve Samsat ilçeleri Adıyaman’a dahil edilmiştir​. Adıyaman, 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren büyük bir gelişim göstermiş, özellikle tarım, [sanayi](/tr/detay/sanayi-2/llms.txt) ve turizm alanlarında önemli ilerlemeler kaydetmiştir. Nemrut Dağı, 1987 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alınarak turistik bir [cazibe](/tr/detay/cazibe-750146/llms.txt) merkezi hâline gelmiş, Atatürk Barajı’nın inşası ile birlikte bölgenin ekonomik ve sosyal yapısında büyük değişiklikler yaşanmıştır​. #### **21. Yüzyıl ve Günümüz** Adıyaman, [bugün](/tr/detay/bugun-2/llms.txt) Türkiye’nin Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde önemli bir şehir olarak varlığını sürdürmektedir. Tarihî ve kültürel mirasıyla öne çıkan şehir, Nemrut Dağı, [Cendere Köprüsü](/tr/detay/cendere-koprusu-4ae71/llms.txt), Perre Antik Kenti, Arsemia ve Karakuş Tümülüsü gibi birçok önemli yapıya sahiptir. Şehir, turizm, tarım, sanayi ve enerji alanlarındaki gelişmelerle bölgenin ekonomik dinamikleri içerisinde önemli bir yer tutmaktadır​. Özetle, Adıyaman, antik çağlardan günümüze kadar birçok uygarlığın izlerini taşıyan, tarihî ve kültürel dokusunu koruyan önemli bir yerleşim alanı olarak öne çıkmaktadır. ### **Coğrafya** Adıyaman, Türkiye’nin Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde yer almakta olup doğuda Diyarbakır, batıda Kahramanmaraş, kuzeyde Malatya, güneydoğuda Şanlıurfa ve güneybatıda Gaziantep ile komşudur. İl, Güneydoğu Toros Dağları’nın güneyinde, Zagros Dağları’nın batısında ve [Basra](/tr/detay/basra-2/llms.txt) Körfezi’nin kuzeyinde, Bereketli Hilal’in üst sınırında konumlanmaktadır. İlin toplam yüzölçümü 7.614 km² olup, genel olarak engebeli bir [arazi](/tr/detay/arazi-4/llms.txt) yapısına sahiptir. Kuzey kesimi Toros Dağları’nın uzantısı olan Malatya Dağları ile çevrilidir. Bu kesimde yer alan Çelikhan, Gerger ve Tut ilçeleri büyük ölçüde dağlık bir arazi yapısına sahiptir. İlin belli başlı dağları arasında [Akdağ](/tr/detay/akdag-4b7da/llms.txt), Dibek, Ulubaba, Gördük, Nemrut, Bozdağ ve [Karadağ](/tr/detay/karadag-6/llms.txt) bulunmaktadır. Güney kesimlere inildikçe, ova karakteri taşıyan düzlükler artmaktadır. Kahta, Samsat, Keysun ve Pınarbaşı ovaları, ilin başlıca düzlük alanlarını oluşturmaktadır. Adıyaman, Fırat Nehri ve onun kollarıyla beslenen birçok akarsuya sahip bir bölgedir. Fırat Nehri, ilin en önemli su kaynağı olup Şanlıurfa ve Diyarbakır ile sınır oluşturur. İl içerisindeki uzunluğu 180 km olan nehre, Kahta Çayı, Kalburcu Çayı ve Göksu Çayı gibi önemli akarsular katılmaktadır. Atatürk Barajı, ilin güneyinde Fırat Nehri üzerinde yer almakta olup Türkiye’nin en büyük hidroelektrik santrallerinden birine sahiptir ve bölge ekonomisinde önemli bir rol oynamaktadır. Adıyaman, coğrafi konumu itibarıyla Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri arasında bir [köprü](/tr/detay/kopru-3/llms.txt) görevi görmekte olup kısmen Akdeniz ikliminin etkilerini de barındırmaktadır. Bu nedenle bitki örtüsü, bu üç bölgenin özelliklerini taşımaktadır. Dağlık alanlarda genellikle meşe ağaçları [yaygın](/tr/detay/yaygin-748456/llms.txt) olup alçak kesimlerde [bozkır](/tr/detay/bozkir-3/llms.txt) ve maki bitki örtüsü hakimdir. Su kaynaklarının çevresinde ise [çayır](/tr/detay/cayir/llms.txt) ve mera alanları görülmektedir. ### **İklim** Adıyaman’da karasal ve Akdeniz iklimi arasında geçiş özelliği taşıyan bir iklim yapısı görülmektedir. [Kış](/tr/detay/kis-4/llms.txt) aylarında soğuk ve yağışlı bir hava hâkim olurken, [yaz](/tr/detay/yaz-3/llms.txt) aylarında [uzun](/tr/detay/uzun/llms.txt) süreli [kurak](/tr/detay/kurak-03cac/llms.txt) ve sıcak bir dönem yaşanmaktadır. Yıllık ortalama sıcaklık 16-17°C civarındadır. Yaz aylarında sıcaklık 40°C’ye kadar çıkabilmekte, kış aylarında ise [zaman](/tr/detay/zaman-2/llms.txt) zaman -10°C’ye kadar düşebilmektedir. En sıcak aylar [Temmuz](/tr/detay/temmuz-748429/llms.txt) ve [Ağustos](/tr/detay/agustos-748432/llms.txt), en soğuk aylar ise [Ocak](/tr/detay/ocak-2/llms.txt) ve [Şubat](/tr/detay/subat-748380/llms.txt) olarak kaydedilmiştir. Bölgedeki yağış miktarı, genellikle kış ve ilkbahar aylarında yoğunlaşmaktadır. Yıllık ortalama yağış miktarı 600-900 mm arasında değişmekte olup dağlık bölgelerde bu miktar daha yüksek seviyelere ulaşabilmektedir. Yağışın büyük bölümü [kar](/tr/detay/kar-5/llms.txt) ve [yağmur](/tr/detay/yagmur-748500/llms.txt) şeklinde düşmektedir. Bölgede rüzgarlar genellikle [batı](/tr/detay/bati-4/llms.txt) ve kuzeybatı yönlerinden esmekte olup kış aylarında soğuk hava dalgalarının etkisiyle sert rüzgarlar görülebilmektedir. İlkbahar ve [sonbahar](/tr/detay/sonbahar-4/llms.txt) aylarında daha ılıman rüzgarlar etkili olmaktadır. İlin dağlık bölgelerinde kış aylarında kar örtüsü uzun [süre](/tr/detay/sure-750120/llms.txt) kalıcı olabilirken, güney kesimlerde kışlar daha ılıman geçmektedir. Atatürk Barajı ve Fırat Nehri çevresinde yer alan mikroklima etkisi, bazı alanlarda sıcaklık farklarını ve [nem](/tr/detay/nem-2/llms.txt) oranını artırmaktadır. ### **Nüfus** Adıyaman, 611.037 kişilik nüfusu ile Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin önemli şehirlerinden biridir. Şehir merkezi ve ilçeleri ile birlikte dengeli bir [nüfus](/tr/detay/nufus/llms.txt) dağılımına sahiptir. Merkez ilçede 290.883 kişi yaşarken, en büyük ilçe Kahta olup 134.524 nüfusa sahiptir. #### **İlçelere Göre Nüfus Dağılımı** - **Merkez:** 290.883 - **Kahta:** 134.524 - **Besni:** 75.849 - **Gölbaşı:** 47.983 - **Sincik:** 16.016 - **Gerger:** 15.052 - **Çelikhan:** 14.641 - **Tut:** 9.333 - **Samsat:** 6.756 Adıyaman’ın en büyük ilçesi Kahta, sahip olduğu tarihî ve kültürel [değerler](/tr/detay/degerler/llms.txt), tarımsal [üretim](/tr/detay/uretim-750525/llms.txt) ve ticaret olanakları nedeniyle yüksek nüfus barındırmaktadır. Besni ve Gölbaşı, ticari ve tarımsal faaliyetler açısından önemli ilçelerdir. Samsat, Çelikhan, Gerger, Sincik ve Tut ilçeleri ise daha az nüfusa sahip olup kırsal yaşamın baskın olduğu bölgeler arasındadır. #### **Nüfus Dinamikleri ve Göç** Adıyaman’da nüfusun büyük bölümü şehir merkezinde ve Kahta gibi büyük ilçelerde yoğunlaşmıştır. Kırsal kesimlerde yaşayan nüfusun bir kısmı, ekonomik nedenlerle büyük şehirlere veya yurtdışına [göç](/tr/detay/goc-2/llms.txt) etmektedir. Tarım, sanayi ve hizmet sektöründeki gelişmelere bağlı olarak nüfus artış hızı ilçeler arasında değişkenlik göstermektedir. #### **Nüfusun Yaş ve Cinsiyet Dağılımı** Adıyaman’da genç nüfus oranı yüksek olup çalışan nüfus ağırlıklı olarak tarım ve sanayi sektörlerinde istihdam edilmektedir. Kadın ve erkek nüfusu birbirine [yakın](/tr/detay/yakin-750943/llms.txt) olup kırsal kesimde tarım ve hayvancılıkla uğraşan nüfus fazladır. Genel olarak Adıyaman, tarım ve sanayi ile gelişen, tarihî ve kültürel yapısıyla turizm açısından [önem](/tr/detay/onem/llms.txt) taşıyan bir şehir olup nüfusun büyük bölümü merkez ve Kahta ilçesinde toplanmıştır. ### **Ekonomi** Adıyaman ekonomisi, büyük ölçüde tarım, sanayi, madencilik, enerji ve ticaret sektörlerine dayanmaktadır. Son yıllarda özellikle tekstil ve gıda sanayisi alanlarında gelişme kaydedilmiş, [devlet](/tr/detay/devlet-3/llms.txt) teşvikleri ile yatırım ortamı güçlendirilmiştir. #### **Tarım ve Hayvancılık** Adıyaman ekonomisinin temelini tarım sektörü oluşturmaktadır. İlin yüzölçümünün büyük bir kısmı tarım arazisi olarak kullanılmaktadır. En önemli tarım ürünleri arasında [buğday](/tr/detay/bugday-2/llms.txt), [arpa](/tr/detay/arpa-2/llms.txt), mercimek, nohut, [pamuk](/tr/detay/pamuk-2/llms.txt), [fıstık](/tr/detay/fistik-749125/llms.txt), [üzüm](/tr/detay/uzum-748904/llms.txt) ve [tütün](/tr/detay/tutun-2/llms.txt) bulunmaktadır. Özellikle tütün, uzun yıllardır Adıyaman’da yetiştirilen en önemli ticari tarım ürünlerinden biri olmuştur. Ancak tütün üretimi, devlet politikaları ve kota sınırlamaları nedeniyle eskiye kıyasla azalmış durumdadır. Pamuk tarımı da gelişmiş olup özellikle Kahta ve Samsat çevresinde yaygın olarak yetiştirilmektedir. Bağcılık ve meyvecilik faaliyetleri de ilin önemli ekonomik girdileri arasındadır. Özellikle Besni ilçesi, Türkiye’nin önemli üzüm üretim merkezlerinden biri olarak öne çıkmaktadır. Adıyaman fıstığı da son yıllarda üretimi artan ve ticari değeri yüksek bir üründür. Hayvancılık sektörü de Adıyaman ekonomisinde önemli bir yere sahiptir. İlde koyun, keçi ve sığır yetiştiriciliği yaygındır. Özellikle dağlık ve kırsal alanlarda küçükbaş hayvancılık daha yaygınken, büyükbaş hayvancılık daha çok ovalık alanlarda gelişmiştir. Ayrıca arıcılık faaliyetleri de yaygın olup Adıyaman balı önemli bir yerel ürün olarak pazarlanmaktadır. #### **Sanayi ve İmalat Sektörü** Adıyaman sanayileşme açısından gelişmekte olan iller arasında yer almakta olup özellikle **tekstil, gıda ve mermer sektörü** sanayi üretiminde ön plana çıkmaktadır. Adıyaman’da sanayi işletmeleri genellikle [küçük](/tr/detay/kucuk-750344/llms.txt) ve orta ölçekli işletmelerden oluşmaktadır. Organize Sanayi Bölgeleri (OSB) sayesinde sanayi yatırımları artmıştır. İl genelinde Sanayi Sicil Belgesi almış 731 işletme bulunmakta olup bu işletmelerde 22.700 kişi istihdam edilmektedir. Sanayi sektöründe en fazla yatırım yapılan alanlar: - Tekstil ve hazır giyim sektörü (%25,38) - Gıda ürünleri üretimi (%14,44) - Elektrik, gaz, buhar ve havalandırma sistemleri (%14,29) Tekstil sektörü, özellikle iplik ve [kumaş](/tr/detay/kumas-2/llms.txt) üretimi açısından Adıyaman ekonomisinde büyük bir paya sahiptir. İlde üretilen pamuk, doğrudan iplik ve tekstil sektöründe değerlendirilmekte, büyük fabrikalarda işlenmektedir. Tekstil fabrikalarında üretilen ürünler hem iç pazara hem de dış pazara ihraç edilmektedir. Gıda sanayisinde ise un fabrikaları, [meyve](/tr/detay/meyve-751557/llms.txt) suyu üretim tesisleri ve süt ürünleri işletmeleri bulunmaktadır. Adıyaman, özellikle üzüm suyu ve pestil üretimi ile dikkat çekmektedir. Madencilik sektörü de Adıyaman’ın ekonomisinde önemli bir yer tutmaktadır. [Mermer](/tr/detay/mermer-2/llms.txt) ocakları, ilin madencilik sektöründeki en büyük yatırımlardan biridir. Mermer, iç pazara sunulmanın yanı sıra çeşitli ülkelere ihraç edilmektedir. #### **Enerji ve Madencilik** Adıyaman, Türkiye’nin önemli petrol üretim merkezlerinden biri olup ülkede üretilen ham petrolün yaklaşık %20’si Adıyaman’dan karşılanmaktadır. Bölgede Türkiye Petrolleri [Anonim](/tr/detay/anonim-3/llms.txt) Ortaklığı (TPAO) tarafından işletilen petrol sahaları bulunmaktadır. Bunun yanı sıra Adıyaman, [yenilenebilir enerji](/tr/detay/yenilenebilir-enerji-747701/llms.txt) yatırımları açısından da gelişmeye devam etmektedir. Özellikle hidroelektrik santralleri, ilin enerji üretim kapasitesini artırmaktadır. Atatürk Barajı, Türkiye’nin en büyük hidroelektrik santrallerinden biri olup Adıyaman ekonomisine büyük katkı sağlamaktadır. #### **Ticaret ve Dış Ticaret** Adıyaman’da ticaret, ağırlıklı olarak tarım ve sanayi ürünlerine dayalıdır. Özellikle tarımsal ürünler, sanayi hammaddeleri ve gıda ürünleri ticarette önemli bir yer tutmaktadır. İç ticarette bölgenin [ana](/tr/detay/ana-751169/llms.txt) ticaret merkezleri Adıyaman şehir merkezi, Kahta, Besni ve Gölbaşı ilçeleridir. Adıyaman, Gaziantep ve Malatya gibi büyük ticaret merkezlerine yakın olması nedeniyle bu illerle ticari ilişkilerini güçlü tutmaktadır. Dış ticaret açısından Adıyaman’ın ihracat rakamları yıllara göre değişiklik göstermektedir. 2021 yılı itibarıyla Adıyaman’ın toplam ihracat hacmi 75,9 milyon dolar, ithalat hacmi ise 66,5 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. Adıyaman’dan ihraç edilen başlıca ürünler: - **Eczacılık ürünleri** (%23,05) - **Örme giyim eşyaları** (%18,05) - **Pamuk ve pamuk ipliği** (%6,58) - **Hububat ve baklagiller** (%5,66) - **Sebzeler ve kök bitkiler** (%5,27) - **Tütün ve tütün ürünleri** (%3,42) Adıyaman’ın ithalatı ise büyük ölçüde sanayi ve üretim için kullanılan hammaddelere dayanmaktadır. En fazla ithal edilen ürünler arasında pamuk, tekstil hammaddeleri, makineler ve [plastik](/tr/detay/plastik-f496f/llms.txt) ürünler yer almaktadır. ### **Turizm** Adıyaman, tarihî ve kültürel mirasıyla Türkiye’nin önemli turizm merkezlerinden biridir. Özellikle Kommagene Krallığı’ndan kalma anıtsal yapılar, Nemrut Dağı ve Roma dönemine ait kalıntılar, şehri kültürel turizm açısından cazip kılmaktadır. UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndeki Nemrut Dağı, kenti uluslararası bir turizm destinasyonu hâline getirmiştir. Bunun yanı sıra Fırat Nehri ve Atatürk Barajı çevresinde gelişen doğa turizmi, su sporları, yayla turizmi, [av](/tr/detay/av-3/llms.txt) turizmi ve sağlık turizmi de son yıllarda ilgi görmeye başlamıştır. Adıyaman, tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yaptığı için antik kentler, anıt mezarlar, köprüler ve kaleler açısından oldukça zengin bir yapıya sahiptir. Şehirde görülmeye [değer](/tr/detay/deger-2/llms.txt) başlıca yerler şunlardır: **1. Nemrut Dağı ve Anıtsal Heykeller** Adıyaman’ın en önemli turistik mekânı Nemrut Dağı’dır. Kommagene Kralı I. Antiochos tarafından M.Ö. 1. yüzyılda yaptırılan [devasa](/tr/detay/devasa/llms.txt) [tanrı](/tr/detay/tanri-749757/llms.txt) ve [kral](/tr/detay/kral-751332/llms.txt) heykelleri, 2206 metre yükseklikte bulunmaktadır. Gündoğumu ve günbatımı manzaraları, ziyaretçilerin en çok ilgisini çeken anlardan biridir. Nemrut Dağı, 1987 yılında UNESCO Dünya Kültür Mirası Listesi’ne alınmıştır. **2. Arsemia Antik Kenti** Kahta ilçesinde bulunan Arsemia, Kommagene Krallığı’nın yazlık yönetim merkezi olarak kullanılmıştır. Burada büyük kaya kabartmaları, Grekçe kitabeler ve anıt mezarlar yer almaktadır. **3. Cendere Köprüsü (Septimius Severus Köprüsü)** Roma İmparatoru Septimius Severus döneminde yaptırılan Cendere Köprüsü, dünyanın en eski [taş](/tr/detay/tas/llms.txt) köprülerinden biridir. Kahta ilçesi sınırlarında bulunan köprü, Fırat Nehri’nin kollarından biri olan Cendere Çayı [üzerine](/tr/detay/uzerine/llms.txt) inşa edilmiştir. **4. Perre Antik Kenti** Adıyaman merkezine 5 km uzaklıkta bulunan Perre Antik Kenti, Kommagene Krallığı döneminde ticaret merkezi olarak kullanılmıştır. Burada kayalara oyulmuş mezarlar, antik yollar ve su yolları bulunmaktadır. **5. Karakuş Tümülüsü** Kommagene Krallığı’ndan kalma Karakuş Tümülüsü, kraliyet ailesine ait kadınların anıt mezarıdır. Anıtın adı, üzerinde bulunan kartal figüründen gelmektedir. **6. Eski Kahta Kalesi (Yeni Kale)** [Memlükler](/tr/detay/memlukler/llms.txt) döneminde inşa edilen Eski Kahta Kalesi, Roma, Bizans ve Osmanlı dönemlerinde kullanılmıştır. Kalenin içerisinde sarnıçlar, gizli su yolları, cami ve [hamam](/tr/detay/hamam-2/llms.txt) kalıntıları bulunmaktadır. **7. Gerger Kalesi** Fırat Nehri’ne hâkim bir noktada yer alan Gerger Kalesi, Roma döneminde yapılmış olup Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde de kullanılmıştır. **8. Gölbaşı Tabiat Parkı** Doğa severler için ideal bir yer olan Gölbaşı Tabiat Parkı, Adıyaman’ın Gölbaşı ilçesinde yer almaktadır. [Göl](/tr/detay/gol-3/llms.txt) kenarında kamp, piknik, balıkçılık ve doğa yürüyüşü yapılabilir. **9. Atatürk Barajı ve Su Sporları** Türkiye’nin en büyük hidroelektrik santrallerinden biri olan Atatürk Barajı, su sporları ve balıkçılık açısından önemli bir merkezdir. [Baraj](/tr/detay/baraj-748818/llms.txt) çevresinde [yelken](/tr/detay/yelken-2/llms.txt) yarışları, tekne gezileri ve doğa sporları düzenlenmektedir. **10. Zey Mağaraları** Adıyaman merkezine 7 km uzaklıkta bulunan Zey Mağaraları, tarih öncesi dönemlerden itibaren yerleşim alanı olarak kullanılmıştır. Kayalara oyulmuş odalar ve su sarnıçları, bölgedeki yaşamın izlerini taşımaktadır. #### **Adıyaman Mutfağı** Adıyaman mutfağı, **Güneydoğu Anadolu mutfağının özelliklerini taşıyan, et, bulgur ve baharat ağırlıklı** lezzetlerden oluşmaktadır. Bölgenin zengin tarımsal ürünleri ve tarihî geçmişi, mutfağa da yansımıştır. **Başlıca Yöresel Yemekler:** - **Adıyaman Çiğ Köftesi:** İnce bulgur, isot, baharat ve salça ile yoğrularak yapılan çiğ köfte, Adıyaman’ın en meşhur lezzetlerinden biridir. - **Tevenk Sarması: **Asma yaprağı yerine pancar yaprağı kullanılarak yapılan bir çeşit sarma yemeğidir. - **Meyir Çorbası:** Yoğurt, nohut ve buğday ile yapılan bir çorba türüdür. - **Dolma (Etsiz ve Etli):** Patlıcan, biber ve kabak dolmaları, Adıyaman mutfağında önemli bir yer tutar. - **Besni Tava:** Et ve sebzelerin birlikte fırında pişirildiği lezzetli bir yemektir. - **Hıtap (Tava Böreği):** Yufka içine baharatlı kıyma veya peynir konularak yapılan bir hamur işidir. - **Buhara Pilavı:** Et, badem, kuru üzüm ve baharatlarla hazırlanan özel bir pilav türüdür. - **Pestil ve Cevizli Sucuk: **Besni ve Gölbaşı ilçelerinde üretilen üzüm suyu ile yapılan tatlı atıştırmalıklardır. **Tatlılar:** - **Şillik Tatlısı:** Krep benzeri ince bir hamurun üzerine şerbet dökülerek yapılan bir tatlıdır. - **Kavut:** Kavrulmuş buğday unu ve pekmez ile hazırlanan geleneksel bir tatlıdır. - **Pekmez Helvası: **Üzüm pekmezi ve un ile yapılan bir tatlıdır. Adıyaman mutfağında baharatlar, özellikle isot ve sumak sıklıkla kullanılmaktadır. Ayrıca, yöre halkı için yoğurt ve süt ürünleri de önemli bir besin kaynağıdır. ## Academic Sources and References 1. Halaçoğlu, Yusuf. "Adıyaman." TDV İslâm Ansiklopedisi. Erişim 18 Şubat 2025. https://islamansiklopedisi.org.tr/adiyaman.Adıyaman Valiliği. "Şehrimiz." Erişim 15 Şubat 2025. http://www.adiyaman.gov.tr/sehrimiz.Kültür ve Turizm Bakanlığı. "Adıyaman Genel Bilgiler." Erişim 15 Şubat 2025. https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/adiyaman/genelbilgiler.Türkiye İstatistik Kurumu. "Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları 2024." Erişim 15 Şubat 2025. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Adrese-Dayali-Nufus-Kayit-Sistemi-Sonuclari-2024-53783.