--- title: Adaçayı (Salvia officinalis) slug: adacayi-salvia-officinalis-0842d url: /detay/adacayi-salvia-officinalis-0842d type: article language: Türkçe entity: primary: Adaçayı (Salvia officinalis) type: article disambiguation: Adaçayı (Salvia officinalis): Faydaları, özellikleri ve yetiştiriciliği hakkında bilgi. Tıbbi ve aromatik bitki. categories: - name: Ekoloji, Botanik Ve Zooloji slug: ekoloji-botanik-ve-zooloji url: /kategori/ekoloji-botanik-ve-zooloji tags: - Salvia officinalis - uçucu yağ - endemik - adaçayı - Lamiaceae author: Sevgi Kıraç created_at: 2025-05-25T21:52:41.849270+03:00 updated_at: 2025-06-11T15:11:58.067523+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/05/25/nx9vSUQlOhjDFCZpf6WKGaCa2rhRrfec.jpeg --- # Adaçayı (Salvia officinalis) ## KURE Information Cards ### KURE Information Card: Adaçayı (Salvia officinalis) ![1000101747.png](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/06/04/etuuRIb2PRL3DWqwTcvJ6Cvh0dziw9KH.png) | Field | Value | |-------|-------| | Familya(lar) | Lamiaceae (Ballıbabagiller) | | Bilimsel Ad(lar) | Salvia officinalis L. | | Endemizm Oranı (Türkiye) | %51 | | Türkiye Florasında Salvia | 97 tür, 4 alttür, 8 varyete | | Tür Sayısı (Dünya Genelinde) | Yaklaşık 900 | | Cins | Salvia | ## Article Content Adaçayı (*Salvia officinalis* L.), Lamiaceae (ballıbabagiller) familyasına ait, çok yıllık, odunsu gövdeli, aromatik özellikleriyle öne çıkan tıbbi bir bitkidir. Dünya genelinde *Salvia* cinsine ait yaklaşık 900 tür bulunmakta olup, bu türler en yaygın olarak Amerika kıtası ile Güneybatı Asya’da yer almaktadır. Türkiye florasında ise 97 tür, 4 alttür ve 8 varyete ile temsil edilen *Salvia* cinsinin %51’i endemik yapıdadır. *Salvia officinalis* türü Anadolu’da doğal yayılış göstermemekle birlikte, kültüre alınarak başta İç Ege olmak üzere Akdeniz ve Marmara Bölgelerinde yaygın olarak yetiştirilmektedir. ### **Botanik Özellikleri ve Morfolojisi** Adaçayı, yarı çalı formunda gelişen bir bitki olup 50–100 cm’ye kadar boylanabilir. Bitkinin gövdesi odunsu yapıda ve dallı yapıdadır. Dallar üzerinde karşılıklı dizili, uzun saplı, tüylerle kaplı, gri-yeşil renkte yapraklar bulunur. Yapraklar bitkinin farmakolojik olarak en çok kullanılan kısmıdır ve %0.5–2.5 oranında uçucu yağ içerir. Uçucu yağın ana bileşenleri arasında thujone, cineol ve borneol yer almakta olup, bu bileşikler [adaçayına](/tr/detay/sage-salvia-officinalis-fd7e7/llms.txt) antimikrobiyal ve antiseptik özellikler kazandırmaktadır. Hasat genellikle tomurcuklanma sonu veya çiçeklenme başlangıcında gerçekleştirilir. Bu dönemde elde edilen yapraklar, yüksek oranda etken madde içermeleri nedeniyle tercih edilmektedir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/05/25/lRqz8RVEbkDwcfaAVUdaTM4odrUiMEDr.jpeg) *Ada Çayı (Yapay zeka ile oluşturulmuştur)* ### **Fiziko-Mekanik Özellikler** Adaçayının tarımsal üretimi ve işlenmesi açısından önem arz eden fiziko-mekanik özellikleri, farklı nem düzeylerinde (%8.4, %11.5 ve %16.2 kuru bazda) incelenmiştir. Yaprak uzunluğu ortalama 32.8–65.6 mm, yaprak kalınlığı 0.517–0.541 mm, saptan kopma kuvveti ise 4.3–6.5 N arasında ölçülmüştür. Yaprak/sap oranı 2.3–2.6 aralığında değişmekte olup, bu oranlar yaprağın ekonomik değerini artıran unsurlar arasında yer almaktadır. Nem oranı arttıkça uçucu yağ oranında azalma gözlenmiştir (%2.7’den %2.67’ye düşüş). Bu veriler, hem hasat hem de işleme süreçlerinde dikkate alınması gereken tarımsal parametreleri sunmaktadır. ### **Mineral Kompozisyonu ve Bitki Çayı Performansı** *Salvia officinalis* yaprakları, Zn, Cu, Mn, Se, Cr ve Cd gibi iz elementler bakımından değerlendirilmiştir. Yaprak dokusunda en yüksek tespit edilen mineral çinko (Zn) olup, 63.163 µg/kg düzeyindedir. Bunu sırasıyla bakır (Cu: 31.369 µg/kg), mangan (Mn: 24.052 µg/kg), selenyum (Se: 7.910 µg/kg), krom (Cr: 443 µg/kg) ve kadmiyum (Cd: 27 µg/kg) izlemiştir. Adaçayından hazırlanan bitki çaylarında mineral geçiş oranları infüzyon ve dekoksiyon yöntemleriyle karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Dekoksiyon yöntemi, infüzyona kıyasla daha yüksek mineral geçiş oranı sağlamıştır. En yüksek geçiş oranı %22.63 ile Cd için, en düşük ise %0.02 ile Se için tespit edilmiştir. Uygulama süresi ve kullanılan bitki miktarı geçiş oranını doğrudan etkilemektedir. Optimum değerler 3 gram bitki materyali ile 5 dakikalık dekoksiyon uygulaması olarak belirlenmiştir. ### **Kullanım Alanları ve Geleneksel Uygulamalar** Adaçayı, antimikrobiyal, antioksidan ve antienflamatuvar etkileri nedeniyle tarihsel süreçte geleneksel tıpta yaygın olarak kullanılmıştır. Halk arasında başta boğaz iltihabı, sindirim problemleri, aşırı terleme, anksiyete ve menopoz belirtilerine karşı [bitki çayı](/tr/detay/ihlamur-cayi/llms.txt) şeklinde tüketilmektedir. Almanya, Birleşik Krallık ve ABD gibi ülkelerde adaçayı ekstresi veya uçucu yağı içeren farmasötik ürünler antiseptik gargara, sindirim düzenleyici tonik veya soğuk algınlığına yönelik çaylar olarak kullanılmaktadır. Ayrıca [aromaterapi](/tr/detay/aromaterapi-1ff15/llms.txt), kozmetik ve sabun sanayisinde de adaçayına yoğun talep bulunmaktadır. ### **Ekonomik ve Tarımsal Önemi** Tıbbi-aromatik bitkiler arasında yer alan adaçayı, hem iç piyasada hem de ihracatta değerli bir tarım ürünüdür. Türkiye’de endüstriyel üretimi giderek artmakta, kurutulmuş yaprakları ve [uçucu yağları](/tr/detay/esans-a9ec5/llms.txt) çeşitli sanayi kollarında değerlendirilmektedir. Adaptasyon yeteneği yüksek olup, organik ve geleneksel tarım sistemlerine uygundur. Düşük girdiyle yetiştirilebilmesi ve kuraklığa dayanıklılığı sayesinde kırsal kalkınmaya katkı sağlayabilecek bir tür olarak öne çıkmaktadır. #### ## Academic Sources and References 1. Elmas, Sinem. 2021. “Salvia officinalis (Tıbbi Adaçayı) Bitkisinin Bazı Abiyotik Stres Faktörlerine Yanıtları.” Iğdır Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 11, no. 2: 943–959. Erişim 25 Mayıs 2025. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1500539 2. Yaman, Cennet. 2021. “Tıbbi Adaçayı’nın (Salvia officinalis L.) Herbal Çaylarındaki Mineral İçeriği Üzerine Örnek Miktarı ve Uygulama Süresinin Etkisi.” Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi 8, no. 2: 336–343. Erişim 25 Mayıs 2025. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1407221 3. Yılmaz, Deniz, ve Mehmet Emin Gökduman. 2015. “Adaçayı (Salvia officinalis) Bitkisinin Farklı Nem Düzeylerinde Fiziko-Mekanik Özelliklerinin Belirlenmesi.” Süleyman Demirel Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 10, no. 1: 73–82. Erişim 25 Mayıs 2025. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/308638