--- title: 1918 Rus - Ermeni Ricati slug: 1918-rus-ermeni-ricati-2c620 url: /detay/1918-rus-ermeni-ricati-2c620 type: article language: Türkçe entity: primary: 1918 Rus - Ermeni Ricati type: article disambiguation: 1918 Rus-Ermeni çatışmaları, Doğu Anadolu'nun işgali ve sonrasında yaşananları inceliyor. categories: - name: Tarih slug: tarih url: /kategori/tarih tags: - ricat - işgal - tarih - Rus - Ermeni author: Mustafa Cem İnci created_at: 2025-04-21T12:39:02.986732+03:00 updated_at: 2025-04-22T13:24:01.663613+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/04/21/LZLBPzWIbDmD2jKwiFCNwNWU3dgIVWSA.jpeg --- # 1918 Rus - Ermeni Ricati ## Article Content 1916-1918 yılları arası, [Doğu](/tr/detay/dogu-751789/llms.txt) [Anadolu](/tr/detay/anadolu-4/llms.txt) Bölgesi için çok önemlidir. Bu iki yıllık süreçte Ruslar ve Ermeniler Doğu bölgelerini işgal etmiş ve bölgede [askerî](/tr/detay/askeri-2/llms.txt), sosyal, siyasi olarak [varlık](/tr/detay/varlik-4/llms.txt) göstermişlerdir. [Rusya](/tr/detay/rusya-2/llms.txt)’nın ve Ermeniler’in Doğu’da kalıcı olmak için yaptığı bu çalışmalar, 1917 yılında gerçekleşen Rus devrimi ile sekteye uğramıştır. Daha sonra gelişen olaylar neticesinde Rusya kendi iç meselelerine yoğunlaşmak zorunda kaldığından, Doğu bölgesindeki işgal süreci yerini, geri çekilme sürecine bırakmıştır. Rusların bu geri çekilme süreci, Doğu’da Ermeni faaliyetlerinin katliamlara dönüştüğü bir [süreç](/tr/detay/surec-2/llms.txt) olmuştur. Geri çekilen Rus birliklerinin bıraktığı cephaneler Ermeniler tarafından kullanılmış, bu kaotik ortamda Ermeniler kendi emelleri doğrultusunda başıbozuk hareketlerle, Doğu Anadolu'daki [halka](/tr/detay/halka-5/llms.txt) zulümlerde bulunmuşlardır. Yalnız halkın geri misilleme tepkileriyle ve en son [Türk](/tr/detay/turk/llms.txt) Ordusu'nun da müdahelesiyle Ermeniler çekilmek zorunda kalmışlardır. ### **Hakkâri’nin Konumu ve Jeopolitik Önemi** Doğu Anadolu’nun uç noktalarından biri olan Hakkâri, [tarihsel](/tr/detay/tarihsel-2/llms.txt) olarak yalnızca Osmanlı sınırlarının bir parçası değil, aynı zamanda İran ve [Irak](/tr/detay/irak-2/llms.txt) ile kesişen dağlık geçitlerin denetim merkezi konumundaydı. 19. yüzyıldan itibaren Nasturiler, Ermeniler ve [Kürtler](/tr/detay/kurtler-2/llms.txt) [gibi](/tr/detay/gibi-749510/llms.txt) farklı etnik ve dinî grupların bir arada yaşadığı bu [coğrafya](/tr/detay/cografya-4/llms.txt), tarih boyunca Osmanlı ve Türkiye aleyhine plan [yapmak](/tr/detay/yapmak-7583b/llms.txt) isteyenlerin bölgesel planlarında [yer](/tr/detay/yer-2/llms.txt) almıştır. Rusya'nın “sıcak denizlere inme” politikası ve İngiltere ile 1907’de yaptığı [nüfuz](/tr/detay/nufuz/llms.txt) alanı anlaşması sonucunda, Güney [Azerbaycan](/tr/detay/azerbaycan-3/llms.txt) ve Hakkâri çevresi Rus nüfuz alanı ilan edilmiştir. Ruslar, bölgedeki Ermeni ve Nasturilerle [yakın](/tr/detay/yakin-750943/llms.txt) ilişki kurmuş, bunlara hem siyasi vaatler vermiş hem de askeri destek sağlamıştır​. ### **​1915–1916: İşgal ve Kitlesel Göç Dalgası** I. [Dünya](/tr/detay/dunya-2/llms.txt) Savaşı’nın Osmanlı açısından felakete dönüştüğü 1915-1916 yılları, Hakkâri halkı için [tam](/tr/detay/tam/llms.txt) anlamıyla bir yıkım dönemi olmuştur.1915’in sonu itibarıyla Ruslar, Ermeni [gönüllü](/tr/detay/gonullu-2/llms.txt) birlikleri ve Nasturi milislerle [birlikte](/tr/detay/birlikte/llms.txt) [Van](/tr/detay/van-2/llms.txt), Başkale, Salmas, Urmiye ve Hakkâri [üzerine](/tr/detay/uzerine/llms.txt) yayılmıştır. İşgal, yalnızca askerî değil demografik bir mühendislik projesi gibi işlemiş; Müslüman [halk](/tr/detay/halk-2/llms.txt) [hedef](/tr/detay/hedef-751630/llms.txt) alınmış, binlerce insan zorla [göç](/tr/detay/goc-2/llms.txt) ettirilmiş veya katledilmiştir. Bu kitlesel göç, halk arasında "Mihacirya Urisa" (Rus Göçü) olarak anılır. Hakkâri’nin birçok köyü boşalmış, halk Irak içlerine – özellikle Zaho, Musul, [Kerkük](/tr/detay/kerkuk-2/llms.txt) ve Süleymaniye bölgelerine – göç etmek zorunda kalmıştır​ ### **1917 Bolşevik Devrimi: Stratejik Boşluk ve Geri Çekilme Başlangıcı** 1917’de Rusya’da Çarlık rejiminin devrilip Bolşeviklerin iktidara gelmesi, bölgedeki dengeleri temelden değiştirmiştir. Bolşevikler, Çarlık döneminde yürütülen yayılmacı politikaları terk etmiş, işgal ettikleri topraklardan geri çekilmeye başlamışlardır. 3 [Mart](/tr/detay/mart-749833/llms.txt) 1918’de imzalanan Brest-Litovsk Antlaşması ile Sovyetler, Doğu Anadolu’daki tüm işgallerini hukuken sona erdirmiştir. Ancak bölgedeki Ermeni ve Nasturi milisler, bu boşluğu kullanarak varlıklarını sürdürmeye çalışmış; özellikle Urmiye ve çevresinde Amerikan ve İngiliz misyonerleri ile temasa geçerek destek almışlardır. Aynı dönemde, Fransız konsolosluğu da Nasturiler üzerinden Doğu Anadolu’da nüfuz kurma arayışına girmiştir​ ### **Osmanlı Taarruzu ve Yerel Direnişin Bileşenleri** Siyasi ve askerî boşluğu değerlendiren Osmanlı Devleti, [Nisan](/tr/detay/nisan-748390/llms.txt) 1918’de 3. [Ordu](/tr/detay/ordu-2/llms.txt) birlikleriyle Van üzerinden harekete geçmiştir. Sımko Şikaki ve Seyyid Übeydullah Nehri’nin halkı, bu süreçte Osmanlı yanında yer alarak Nasturi ilerleyişini durdurmuş, bazı bölgelerde karşı saldırılar başlatmışlardır. Nasturi ruhani ve siyasi lideri Mar Şemun, Osmanlı ve Kürt birliklerince 23 Mart 1918’de öldürülmüştür. Bu [olay](/tr/detay/olay/llms.txt), Nasturi güçleri arasında liderlik krizi ve moral bozukluğuna neden olmuş, geri çekilmeyi hızlandırmıştır. Ancak Mar Şemun’un öldürülmesine misilleme olarak çok sayıda Müslüman köyü saldırıya uğramış, binlerce insan katledilmiştir​ ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/04/21/faiWd2U3DmS6bJrRkASffypxF5edcNxz.jpg) ### **22 Nisan 1918: Hakkâri’nin Kurtuluşu** Osmanlı kuvvetleri, yapılan koordineli harekâtla birlikte 22 Nisan 1918 tarihinde Hakkâri’yi işgalden kurtarmıştır. Bu gelişme yalnızca bir askeri zafer değil, aynı zamanda yerel halkın geri dönüş sürecinin başlangıcı olmuştur. Bölgede yaşanan yıkım sonucunda birçok [köy](/tr/detay/koy-3/llms.txt) harabeye dönmüş, nüfusun büyük bölümü [göçmen](/tr/detay/gocmen/llms.txt) hâline gelmiştir. Hakkâri'de oluşturulan geçici Osmanlı idaresi, mülki ve askerî yapıyı yeniden inşa etmeye başlamıştır​ ### **Sonuçlar ve Tarihî Etkiler** #### **Siyasi Sonuçlar** Rusya’nın çekilmesiyle birlikte bölgede Ermeni ve Nasturilerin [bağımsız](/tr/detay/bagimsiz-2/llms.txt) [devlet](/tr/detay/devlet-3/llms.txt) kurma umutları sona ermiştir. Osmanlı, I. Dünya Savaşı’nın bu son safhasında geçici de olsa stratejik üstünlük sağlamıştır. #### **Sosyal Sonuçlar** Hakkâri ve çevresi demografik olarak yeniden şekillenmiş, Müslüman [nüfus](/tr/detay/nufus/llms.txt) kademeli olarak geri dönmeye başlamıştır. Ancak çok sayıda insan, kalıcı olarak Irak ve İran’a göç etmiş, sosyal yapıda kırılmalar yaşanmıştır. ##### **Toplumsal Hafıza** Bu süreç halkın kolektif belleğinde bir [felaket](/tr/detay/felaket-2/llms.txt) olarak yer etmiştir. "Mihacirya Urisa", yalnızca bir göç değil, aynı zamanda toplu kayıplar, [aidiyet](/tr/detay/aidiyet-3/llms.txt) kırılmaları ve travmalar zinciri olarak değerlendirilmektedir. Hakkâri’den Rus ve Ermeni birliklerinin geri çekilişi, hem imparatorluklar arası rekabetin hem de yerel direnişlerin kesişiminde oluşmuş çok katmanlı bir tarihsel süreçtir. Bu olay, Osmanlı Devleti'nin son dönemindeki yerel-millî dayanışma örneklerinden biri olarak değerlendirilir. Aynı zamanda, [bölge](/tr/detay/bolge-2/llms.txt) halkı için göç, soykırım, boşalan köyler ve geri dönüş gibi olayların yaşandığı bir [dönem](/tr/detay/donem-3/llms.txt) olmuştur. ## Academic Sources and References 1. Baran, Ecem. “Hakkâri'den Rus ve Ermeni Birliklerinin Geri Çekilişi (1918).” Tarih Olay. Erişim 22.4.2025. https://tariholay.com/bayramlar-ve-ozel-gunler/hakkariden-rus-ve-ermeni-birliklerinin-geri-cekilisi-1918.Oğur, Özcan. “Dr. Öğr. Üyesi Özcan Oğur’un Hakkâri’nin 106. Kurtuluş Yıldönümü Dolayısıyla TRT GAP Radyosu’na Verdiği Söyleşi.” Hakkâri Üniversitesi. Erişim 22.4.2025. https://www.hakkari.edu.tr/arastirma/tr/roportaj/detay/1/dr-ogr-uyesi-ozcan-ogurun-hakkarinin-106-kurtulus-yildonumu-dolayisiyla-trt-gap-radyosunca-yapilan-hayatin-icinden-programina-katildigi-soylesi.